Шпаргалка по дисциплине "Геодезия"

РЛСА кеңістіктік шешімі Lэф=R/L өрнегімен ұшу траеторисынан R арақашықтығымен байланысты апертурамен Lэф анықталады. Ол объект алыстығының өсуімен жақсарады, импульс ұзақтығына тәуелді. Шешімнің азимутталдық бағытында антеннаның физикалық ұзындығының шамамен жартысын құрайды. Сәулеленуші антеннаның синтезделген апертурасы радиосәуле ені бойынша жіңішке тұрақты тиімділігін жасайды. 10б–суретте В зонасы.

Фокустелегн жүйемен РЛСА аппаратурасының әртүрлілігі. Коректировка (жөндеу) көмегімен фазаны жылжыту азимуттық шешімді жақсартады. Фазалық жақсартуды жөндеу шағылған сигналдардың жер объектісінен келетін фазалар туралы мәліметті фильтрациялау жолымен толқындық фронттысфералық майыстыруға әсерін өтейді. Азимуттық шешім бұл жағдайда антеннаның физикалық ұзындығының жартысы L мен антеннаның реалды ұзындығының жартысы D арасындағы шекте жатады.

91.Сандық карталар мен пландар. Жергілікті жердің сандық үлгілері.

Карта ақпаратты деректер банкин тасмалдау және сактаудың графикалық түрін бейнелейді. Маліметтік геоақпараттануды жұмыс барысында компьютерлік құралдарды қолдану барысында деректер базасын машиналық  тасмалдауыштардағы сандық түрге түрлендіруді талап етеді. Картаның сандық моделі КСМ дегенимиз бекітілген математикалық негізге қатысты дәлдігі және мазмұны бойынша орнатылған  құрылым мен кодтар аркылы машиналық тасмалдаушыларда  жазылған жергілікті жердің сандық моделі. Былай айтканда КСМ дегеніміз деректерді бейнелеу моделі. Сандық карталар тасмалдаушы машиналарда ғана сақталатын, мәні жағынан бұл картаға түсірілетін нысандардың картографиялық жинақтау мен дәлдікке қойылатын талаптарды ескере отырып, кәдімгі карталарда қабылданған координаттар мен шартты белгілер жүйесінің логикалық-математикалық сипаттамасы болып табылады. Кәдімгі карталардан масштабы, тақырыбы, кеңістікті қамтуы жағынан айырмашылықтары болады. Сандық карталар автоматты түрде карталарды құруға және оларды түрлендіруге негіз болатын деректер базасын қалыптастыру қызметін атқарады.

Жергілікті жердің сандық моделі дегеніміз- катынаудың тиісті ережелеріне жауап беретін  анықталған талаптармен сандық түрде құрылған жергілікті жердің объектісінің кеңістік анықтамасы мен құрылым құрамының толықтығын сипаттайтын жер бетін немесе элементтін бейнелеу.ЖЖСМ -дерктер  базасының моделін бейнелейді.

92. Сандық нивелирлер. Нивелирлеу бағдарламасы

Соңғы жылдары әртүрлі классты нивелирлеуде штрих-кодты сандық нивелирлер (электронды) қолданыла бастады. Осы тұрағыда нивелирлеу оның ішінде жобалау жұмыстарынан бастап өлшеу нәтижелерін математикалық өңдеу дәлдігін бағалауға дейінгі жұмыстары түпкілікті өзгеруде. Геодезиялық жұмыстың практикасында мемлекеттік нивелирлеуді орындауға техникалық сипаттамасы бойынша сай келетін электронды тахеометрлер кеңінен қолданылуда. Сонымен қатар жер серігі (спутникті) технологиялары мемлекеттік нивелирлеудегі жеке кластардың талаптары деңгейінде өлшеу нәтижелерінің дәлдігін қамтамасыз етеді.

Уставич Г.А., Шаульски В.Ф и Винокуров О. И (Ресей) ғалымдармен ұсынылған нивелирлеудің келесі технологиясы ұсынылған, мұнда ескерілген:

1. 1 км екі жүрісті нивелирлеуді  қазіргі санды нивелирлермен  қолданудағы оның орта квадраттық  қатесі 0,2-0,5 мм құрайды, яғни ол 1 класты нивелирлеу дәлдігіне  сай келеді.

2. Электорнды тахеометрлер (конструкцияларына қарай) вертикаль  бұрышты 2.0-6.0 дәлдікте, 1.0-1.5 км арақашықтықты 2-5 мм дәлдікте өлшейді.

3. Егер санды нивелирмен  жұмыс істеу кезінде бір жақты  штрих-кодты рейкалар қолданылған  кезде, мұнда биікайырымды өлшеу  кезінде сол бір штрихты бірнеше  рет өлшейтін жағдайлар туындайды. Нивелирлеу әдістемесіне сүйенсек  бұл дұрыс емес, өйткені бірыңғай  оптикалық микрометрді екі, үш  кратты бағыттаумен теңеседі. Ал  рейкадан есепті электронды тәсілмен  алғанда субъективті қателік  болмайды.

4. Сандық нивелирлерді  қолднау кезінде биікайырымды  өлшеуге және есептеуге кететін  уақыт компенсаторлы нивелирді  қолдануға қарағанда 20-30 пайызға  төмендейді, тек тура және кері  жүрісті биікайырымның айырмашылығына  әсер етеді.

5. Қазіргі компенсаторлы  нивелирлер i бұрышын деңгейлі және демонстративтілермен салыстырғанда екі-үш есе баяу өлшейді. Жоғарғы дәлдіктегі қазіргі фокустаушы линзалы нивелирлерде биікайырымды өлшеу дәлдігіне тіпті әсер етпейді. Осы орайда стансада жақтардың айырмашылық шекті мәнін ұлғайтуаға толық мүмкіндік бар.

6. Сандық нивелирлерді  қолданумен стансадағы жазба  және өлшеу нәтижелері микропроцессорлар  көмегімен жүргізіледі.

Нивелирлік жүрістердің нивелирлеу жұмыстарын жобалау кезінде, сандық нивелирмен жұмыс істеуде қолайсыз жағдайларды жібермеу үшін: көлік қарқынды жүретін көлік жолдарын және тұрғыны көп жерлерден мүмкіндігінше қашық болған дұрыс.

Нивелирлеу кезінде жүргізілген нивелилік жүрістің технологиялық схемасы сақталады.

93.Сканерлік бейнелеудің параметрлері мен қасиеттері

Сканерлік бейнелеу қасиеті 6–суретте көрсетілген сканерлік түсірімнің геометриялық қағидасына шартталған, мұнда S–проекция центрі; ωмг–уақытша бұрыштық алаң; 2ω–көру алаңы бұрышы.

Сканерлік түсірілім параметрлері қолданылатын сәулелену қабылдағышының параметрлері мен сипаттамалары мен байланысты. Бірэлементі сканерлеу кезінде X ұшу бағыты бойынша Lх жергілігінде жол ені келесі формуламен анықталады:  Lxi=Sx*H/ ƒcos ωi                        

мұнда: Sх –X осі бойынша сәуленің қабылдағышының сезімтал элемнтінің өлшемі;

             Sу–сканерлеу сызығы арқылы Y осі  бойынша;

             Н–ұшу биіктігі;

             ωt–сканерлеудің ағымдағы бұрышы.

Сканерлеудің бір периодына қарастырылатын жол ұзындығы:  Ly=2Htgω                                

Бір жолдың сканерлеу периоды:  T=Lx/W                                     

мұндағы: W–алып жүрушінің жолдық жылдамдығы.

6–сурет. Бір жол шегіндегі  сканерлік түсірім қағидасы

Сканерлеу жиілігі   ƒc=1/T=W/ Lx,                      

Жолдағы Nc бөлу    Nc=ω/ ωмг                                

мұнда: ωмг–жүйенің өруінің уақытша бұрыштық алаңы, яғни осы шекте қабылдағыш сканерлеулі сәуле жағдайдық осы моментіне ланшафт элементінен сәулелену қабылдайды. Бұл бұрыш ОЭЖ–ң бұрыштық рұқсат ету қабілетін анықтайды     ωмг=Sy,x/ƒ,                                  

мұндағы Sy,x–X және Y осі бойынша сезімтал элемент өлшемі;

               ƒ–сканердің оптикалық жүйесінің  фокустық арақашықтығы.

Параллельді сканерлеуді көп элементті сәулелену қабылдағышпен жүзеге асыру кезінде жергіліктінің алу ені:          Lx=(Sx+DS)*n*MN,                     

мұндағы DS–сызғыштың сезімтал элементтерінің арасындағы арақашықтық;

                 n–сызғыштағы элемент саны;

                MN–бейненің масштабы.

Сканерлік бейнелердің масштабын анықтағанда ерекшеліктері ерекшклінеді. MN=H/ƒ формуласы надир бағытына жақын масштабтың бөлімін анықтауға мүмкіндік береді.

Y сканерлеу осінің ұзына  байланысты масштабын нақты анықтау  үшін, яғни танга және крен  бұрышы болмағанда келесі формуланы қолданылады   1/MY= ƒcos ωi/H.                                

және X ұщуының бағытымен   1/MX=lx/Lx= lxƒcos ωi/SxH.                

мұндағы lx–бейненің визуальануы кезіндегі ені.

94. Спутниктік радионавигациялық жүйенің функциональді принципі (қағидасы)

Қазіргі кезде Ресейдің Глонасс және АҚШтың GPS деп аталып кеткен NAVSTAR жерсеріктік навигациялық жүйелері ғарыш кеңістігінде қызметтерін атқаруда. Координаттарды анықтау принципі екі жүйеде де бірдей. Жерде орналасқан пункттің орнын сол нысаннан ЖЖСке дейінгі өлшенген арақашықтық бойынша есептеп шығарады. Бірдей объекттің  орналасқан орнын анықтау үшін өлшемнің төрт серікке дейінгі арақашықтығының шешімі болу керек. Төртінші серікке дейінгі арақашықтықтың өлшемін білу үшін техникалық күшіне жүгіну қажет.

ЖРНЖ-ның негізіне ғарыштық дальномер қойылады. Бірнеше ғарыштық серіктердің позициясын сол өлшемнің алыстығына қатысты нүктенің координатасын анықтайды. Мұндай жағдайда ЖЖС тірек(координаталары жоғары дәлдікпен анықталған) пунктерінің рөлін атқарады.

ЖРНЖ-ның жұмыс істеу тәртібі төрт (ЖЖС-нің триангуляциясын құру, ЖЖС-не дейінгі қашықтықты өлшеу, абсалюттік уақытты өлшеу) сатыдан тұрады.

Бірінші сатыда ЖЖС триангуляциялайды да, GPS қабылдағыштары радиотолқындардың өту уақытын пайдаланып, қашықтықтарды өлшейді. мәселен өзіміздің тұрған жерімізді үш ЖЖС-нен қалай анықтауға болатынын қарастырайық. Ол үшін бірінші ЖЖС-нен қашықтық өлшейміз, оның 18000км тең екенін көреміз. Сонда сфера бетіндегі 18000км арақашықтықта мүмкін болатын нысандар осы радиусқа тең болады.

Содан кейін екінші сатыда ЖЖС-не дейінгі қашықтықтың 19000км-ге тең екенін анықтаймыз. Демек біздің тұрған жеріміз, яғни нысан тек бірінші сферада ғана емес, сонымен қатар екінші ЖЖС-нен 19000км қашықтықтағы сферада да орналасқанын көрсетеді, яғни біздің тұрған жеріміз осы екі сфера қиылысқан жерде орналасқан. Егер үшінші ЖЖС-не дейінгі қашықтықты өлшесек, онда ол нысан ЖЖС-не дейін 20 000км қашықтықта орналасқаны белгілі болады, онда қашықтығы 20 000км сфера алғашқы екі сфераның көмегімен тұрған жеріміздің координатасын анықтаймыз.

Үш ЖЖС-ке дейінгі қашықтықты өлшеу біздің екі нүктемен мүмкін орналасқан жерімізді қысқартады. Алынған екі нүктенің қайсысында тұрғанымызды шешу үшін төртінші ЖЖС-ке дейінгі қашықтықты өлшеу қажет. Алайда көптеген жағдайда екі нүктенің біреуі сенімсіз болып шығады. Жерден тым алыс орналасуы немесе тым өте үлкен жылдамдықпен қозғалуы мүмкін және оны өлшеусіз жіберуге болады.  GPS-қабылдағыштар компьютеріне бірнеше алгоритмдер енгізілген, соның көмегімен дұрыс емес нүктеден дұрыс нүктені ажыратуға болады.

Осылай, ЖРНЖ-тың негізіне тірек нүкте ретінде ғарыштық серіктерді қолдана отырып, триангуляция әдісімен жер бетіндегі объектінің орналасқан орын есептеп шығару енгізілген. Жүйеде қалғандары – техникалық анықтамалар, серіктердің қашықтығын анықтау процесін оңайлатады және олардың жоғарғы дәлдігін максимальды жеңіл орындауға мүмкіндік береді.

кез-келген нысанның үш координаталарын(бойлық, ендік және теңіз деңгейінен биіктік) анықтаудан басқа GPS:

• нысанның үш жылдамдығын құраушыларды анықтауды;
• 0,1 сек-тан кем емес дәлдікпен нақыт уақытты анықтауды;
• Нысанның нақты жолдық бұрышын есептеуді;
• Көмекші ақпаратты қабылдау және өңдеуді қамтамасыз етеді;

95. Табиғи карталардың легендасын өңдеу. Легенда типтері.

Легенда – картадағы кесте немесе оның жиынтығы ретінде пайдаланған

нұсқауларымен бірге шартты белгілер. Басқа сөзбен айтқанда, легенданы карта құрастыруда жəне оны пайдалануда қажетті белгілер жиынтығы деп анықтауға болады.

Легенда үшін келесі жағдайлар қажетті:

1) легендада жобаланған  жəне карта қолданған барлық  белгілер;

2) белгілердің легендада  жəне картадағы қатал сəйкестігі;

3) картографиялық символдар  маңызының қысқа, анық жəне біркелкі  түсініктемесі;

4) құрастырудағы жүйелік  принципі: біріншіден, мазмұнының жеке  элементтері үшін белгілердің  жүйе ішіндегі логикалық реттілігі, екіншіден, логикалық топтастырылу; легенданың карта рамкасы сыртында  немесе ішінде орналасуын жеңілдететін  оның жалпы жиынтығы жəне картамен  жұмыс істеу кезінде легенданы  қолдану.

Карта легендалары өзінің мамұны, күрделілігі, көлемі жəне құрылымы бойынша əртүрлі. Бұл ерекшеліктер ең алдымен картаның тегі мен түріне байланысты. Ең жеңіл легенда салалық аналитикалық карталарға тəн, олар құбылыстың сандық сипаттамасы кезінде жеке бір жақтарын немесе қасиеттерін көрсетеді. Мұндай карталар құрастыруда изосызықтар не нүктелік əдістепен легенданы бір ауыз сөзбен шектеуге болады: мəселен, «горизонтальдар əрбір 10 метр сайын жүргізілген», «бір нүкте – 1000 га жүгері егістігінің ауданына тең». Көп жағдайда белгілер əдісі, изосызықтар, диаграммалар, жылжу белгілер, картограмма жəне картодиаграммалар легенданы бір шкалаға кішкентай түсіндірмемен біріктіреді, мəселен, «қар жамылғысы бар күндер саны», «тауар айналымы, млн.тонна» «жан басына шаққанда электр қуатын тұтыну» жəне т.б. Сапалық сипатқа ие легендалар

кеңінен таралған, мəселен, «ұлттық құрамы бойынша халық құрамы, басымды ағаш түрі бойынша ормандар т.б.

Легендадағы белгілерді үлкендігі не көрсеткіштерді қолдану мағынасы бойынша орналастырып, ұзындық аралықтарының сатылы шкаласының айырмашылығын ескере отырып, құрады.

Карта легендаларын өңдеу өз алдына картографиялық белгілерді жүйеде жобалау, барынша толық карта мағынасын ашып көрсету, оның мазмұнын байыту, сондай-ақ, жүйелік байланыстарды анықтау мақсатын қояды. Типологиялық жіктемелі құбылыстар карталарының легендалары басым назар аудартады. Бұл легендаларды ғылыми жіктемені графикалық қалыпқа тікелей көшіру ретінде қарастыруға болмайды.

Синтетикалық карталар легендасы құбылыстардың толық, интегралдық сипатын береді, бұл көрсеткішсіз картадағы бейне өзінің толықтығы мен нақтылығы бойынша ажыратылуы мүмкін. Бірнеше құбылыстың əртүрлі сипаттамаларының легендада үйлесім табуы кешенді картаға өту дегенді білдіреді. Карта легендасын құру ұстанымы келесідей: белгілерді карта мазмұны бойынша қатаң топтау, белгі топтарының элементтеріне қатысты таралуы, əр топтың ішіндегі белгілердің таралуы.

Жалпыгеографиялық карталардың легендаларында алғашқы орынға өнеркəсіп, ауыл шаруашылығы, табиғи ресурстар мен көлік белгілері шығарылады. Тақырыптық карталарда негізге қатысты мағына-белгілер легенда соңында беріледі. Картада талдау мен синтетикалық сипаттамалардың бірлесуі легендада түсіндірілу ретінің алуан түрлілігімен болуы мүмкін.  Синтетикалық сипаттамаға қосымша талдау көрсеткіштерін, легенда да екінші орынға қою керек.