Лизинг ұғымының пайда болуы мен экономикалық мәні

 

 

Қандай да болмасын лизингтік келісім-шартта бар болатын

элементтер

 

1. Объект.
2. Жабдықтау мерзімі.
3. Жалгерлік мерзімі.
4. Жалгердің меншік құқығы.
5. Қауіп-қатер, жауапкершілік, техникалық кепілдік.
6. Жабдықты пайдалану.
7. Күту, жөндеу және модификация.
8. Шығындар, жазатайым оқиғалар.
9. Сақтандыру.
10. Жалгерлік төлемдер, комиссиялар.
11. Төлемдерді уақытын асырған үшін өсімақылар
12. Сатып алу мүмкіндігі.
13. Келісімді бұзу шарты.
14. Жабдықты қайтару.
15. Салықтар, баж алымы.
16. Жаңа жағдайлардың пайда болуы.
17. Жақтардың қосымша құқықтары.
18. Даулар мен төреліктерді ретке келтіру.
19. Ұстап қалатын жағдайлар ( келісім-шарт кепілді алғаннан кейін ғана күшіне енеді т.с.)
20. Қажетті ақпаратты міндетті түрде ұсыну міндеттемесі (мәселен, баланс).
21. Кейіннен заңды мұрагері болатын жақтардың қолдары.
22. Жақтардың орналасқан орыны.
23. Қосымша (материалдары сипаттау және т.с.).
24. Қалдық бағаның кепілдігі

 Банктердің кепілдігі.

1.3 Лизингтік қатынастардың субъектілері  мен объектілері

 

Лизингтік мәмілеге әдетте бірнеше субъектілер  қатысады:

- Лизинг беруші -  тартылған немесе  өз ақшалай қаражатына лизингтік  мәміле барысында жеке меншігіне  мүлік алған және оны лизинг алушыға белгілі бір бағаға, белгілі бір жағдайда уақытша пайдалануға, кейіннен лизинг алушыға лизинг құралына меншік құқығы негізінде ұсынатын жеке және заңды тұлға.

- Лизинг алушы – лизинг затын  белгілі бір бағаға, белгілі бір  мерзімге және белгілі бір жағдайда уақытша иеленуге және лизинг келісіміне сәйкес пайдалануға қабылдайтын жеке және заңды тұлға.

- Мүліктің сатушысы (жабдықтаушы) – лизинг берушімен сатып алу-сату  келісіміне сәйкес лизинг берушіге  белгіленген мерзімде олар өндірген (сатып алған), лизинг заты болатын мүлікті сататын жеке және заңды тұлға.

- Банк (немесе басқа несиелік  мекеме), келісім затын сатып алуға  қаржы ұсынушы.

Лизингтік қызмет нарығында төмендегідей арнайы субъектілерді бөліп қарауға болады:

Сақтандыру компаниялары,  лизингтік мәмілелер кезінде туындаған әртүрлі қауіп-қатерден сақтандыруды жүзеге асыратын: лизинг берушінің мүлкін, лизинг берушіге несиелік мекеме ұсынған несиелерді әртүрлі төлемеулер т.с. сияқты қауіп-қатерден сақтандыру және басқалары.

Лизингтік Компаниялардың Ассоциациясы (лизингтік компаниялардың, банктердің және лизингпен айналысатын өзгеде кәсіпорындардың коммерциялық емес бірлестігі болып табылады. Келесіні жүзеге асырады:

а) оған кіретін ұйымның қызметін үйлестіру және олардың қаражатын өзара бірлескен екі жаққа пайдалы жобаны жүзеге асыруға қосу;

б) мемлекеттік басқармалармен бірлесіп, Қазақстан Республикасының лизингтің дамуының стратегиялық бағыттары мен бағдарламаларын жасау;

в) заңдылық актілерінің жобаларын дайындау;

г) халықаралық ассоциативтік қоғамдық ұйымдар жұмысына қатысу.

Лизингтің қандай да болмасын субъекті Қазақстан Республикасының резиденті, резиденті емес, сондай-ақ шетелдік инвесторлардың қатысуымен, өз қызметін Қазақстан Республикасының заңдылығына сәйкес жүзеге асыратын кәсіпкерліктің субъектісі бола алады.

Дамыған елдерде қаржылық лизингтің жағдайын зерттеу лизингке беретін жабдықтың негізгі тобын бөлуге мүмкіндік берді:

Көліктік (көліктік ұшақтар, автомобильдер, теңіз кемелері, темір жол вагондары және т.б)

Байланыс жабдықтары (радиостанциялары, спутниктер, пошталық жабдықтар және т.с.)

Ауылшаруашылығы жабдықтары

Құрылыстық (крандар, бетон араластырғыштар және т.с.)

және көптеген басқалары.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

II-бөлім Қазіргі кездегі лизингтің  мәселелері

2.1 Астана қласында лизинг негізінде транспорттық құралдармен қамтамасыз ету

ТұранӘлемБанкі

Бүгінгі күні барлық мемлекеттерде несиенің лизингтік түрі өте кең тараған. Астана қаласында да транспорттық және өндірістік құрал-жабдықтарды лизингке беру үлкен өріс алуда. Бірнеше банктер осындай қызмет көрсетеді. Соның ішінде ТұранӘлем Банкі де үлкен орын алады.

Кәсіпкерлердің несиенің бұндай түрімен кездескендегі туындайтын сұрақтарға ТӘБ өз сайтында1 былай жауап береді:

ТұранӘлем Банкі өзіне жабдықтаушылра таба ала ма?

ТӘБқұрал жабдықтарды әкелетін жабдықтаушылармен бірқатар келісім шарт жасасты. Бұл жәйт жабдықтаушыларды тез арада тауып алу мүмкіндігін тудырады.

Қаржыландыру шарттары?

Істеп тұрған бизнесс (басқа заңды тұлғалардың кепілдемесі негізінде бастапқы бизнеске де беріле алады)

Жобаның минималды сомасы 50 000$.

Аванстық төлем келісім шарт сомасынан жылдық пайыздамасы 20-30%

Лизинг ставкалары:

Номиналды жылдық ставкасы 18-25%

Орта нақты жылдық ставкасы 18-25%

5 жыл мерзіміне

тұтынушы сұрауы бойынша жабдықтаушын іздеп табу.

Қандай шығындар жоспарланады?

Жобаны экспертизадан өткізу шығындары (жоба сомасынан 0,3%)

Лизинг затын сақтандыру

Бұрын қолданылған немесе ерекше құралдарды эксперттік бағалаумен байланысты шығындар.

Жоғары пайыздық мөлшерлеме (номиналды)?

Басқа қарапайым несиеге қарағанда лизинг жоғары пайыздық мөлшерлемені қажет етеді? Бірақ негізгі қарыз және аннуитеті төлемдерді пайдалану есебінен орта фактілік ставка біршама төмен болады№

Ставка деңгейіне не әсер ете алады?

Пайыздық мөлшерлеме деңгейі, басқа шарттар сияқты, Несиелік Комитетпен анықталады.

Қандай несиелік жеңілдіктер?

Инвестициялар туралы жаңа заңына сәйкес, Лизингалушының адресті салық және кедендік перференцияларды пайдалануға мүмкіндігі туады.

Амортизацияға байланысты қандай артықшылықтары бар?

Егер лизингкке алынған құрал жабдық жаңа болатын болса, онда Лизинг алушы алғашқы жылы оған, жаңа салық кодексі бойынша, амортизациялық қос төлем жасай алады.

Залогтың қажеті бар ма?

Қосымша кепілдемелермен қамтамасыз ету тек басқа өткізу нарығы жоқ, ерекше мінезді құралдарды қаржыландыру кезінде ғана қажет болады.

Жобаны қарастыру мерзімі?

Жобаны қарастырудың стандартты мерзімі 2 – 3 аптаға созыла алады.

Қарызды уақытынан ерте өтеп тастау мүмкіндігі бар ма, және бұл жағдайда не күту керек?

Егер Лизинг алушы өз қарызын ертерек төлеп тастағысы келсе, онда ол берілмей қалатын пайыздық мөлшерлемесінің белгілі бір пайызын Лизингберушіге төлеуі тиіс2

Артықшылықтары3

1. Кепілдемемен қамтамасыз етудің қажет еместігі;
2. Бизнес-жоспарды көрсету қажеттілігінің болмауы;
3. Жабдықтаушыны табудағы ықпалдастық;
4. Жабдықтаушылармен жұмыс істеудегі пайдалар;
5. Қосымша қызмет комплексі: тексерілген кедендік брокерлер, заңгерлер, есепшілер, консультанттар;
6. Лизинг қарапайымдылығы;
7. Келісімшарттарды құрудағы көмек;
8. Жобаларды қарастыру мерзімінің қысқартылуы;
9. Кепілдемені экспертті тексеруге комиссияның жоқтығы
10. Лизинг келісімшарты жұмыс істеу барысындағы қосымша инвестициялар жасау мүмкіндігі;
11. Тәуекелдің төмендеуі
12. Транзакциялау кезіндегі үнемділік;
13. Ақша қаражатына жедел қол жетуі;
14. Айналым қаражатының басқа жаққа бұрылып, ағып кетуінің азаюы, таза пайда жұмсалмайтыны;
15. Лизингтік төлемдерінің икемді жүйесі;
16. Айналым қаражатына деген «Ұзын ақша»;
17. Нақты ставкасы банктерге қарағанда төмендігі;
18. Алғашқы жылда салық салынатын пайданың төмендетілуі;
19. Лизингтік төлемдерге байланысты пайыздық аударымдары шығыстарға жатады, соған байланысты лизингтөлеушінің салық төлеу базасы төмендейді;

 

 

 

 

 

2.3 Ауыл шаруашылығындағы лизинг рөлі

 

Ауыл шаруашылығында лизингті ұйымдастырудың 2001 жылға арналған ережесі

     1. Жалпы шарттар

           1. Осы Ереже "2001 жылға арналған республикалық бюджет туралы" Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру туралы" Қазақстан Республикасы Өкіметінің 2000 жылғы 29 желтоқсандағы N 1950 қаулысына сәйкес "Лизингтік негізде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету" (бұдан әрі - Лизинг) 10 212 85 бағдарламасы бойынша 2001 жылға арналған республикалық бюджет ақшасы есебінен 1 188 700 000 теңге сомасында жүзеге асырылатын ауыл шаруашылығы саласында лизингтік операцияларды жүргізу тәртібі мен ережелерін белгілейді.4     

2. Қаражат жаңа ауыл  шаруашылығы техникасын сатып  алып, кейіннен ауыл шаруашылығы  тауарын өндірушілер арасында  Лизинг ережелерінде орналастыру үшін және осыған байланысты шығыстарды жүзеге асыруға арнап сыйақының (мүдденің) жылдық 7 пайыз ставкасы бойынша Қаражаттың республикалық бюджетке қайтарылуын қамтамасыз ете отырып, 7 жыл мерзімге бөлінеді.     

3. Лизингті жүргізу үшін Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Қазақстан Республикасының Өкіметі уәкілеттілік берген ұйымды тартады.  
      4. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Ауылшарминінен және Ұйыммен қаражатты Ұйымға бөлу тәртібін және оны республикалыє бюджетке қайтару мерзімін реттейтін тиісті несиелік келісім жасасады.  
      5. Пайдаланылуы Лизинг ережелерінде жүзеге асырылатын машина жасау өнімдерінің номенклатурасы мен көлемін және жобалардың шығыстар сметасын Ауылшармині бекітеді.      

6. Ұйым лизинг беруші ретінде әрекет етеді және қаражаттың мақсатты пайдаланылуы мен оның республикалық бюджетке уақытылы қайтарылуын қамтамасыз етеді.      

7. Лизинг алушыға Техниканы  Лизингке берген ретте Ұйымның  Қаражатты Қаржыминінен қайтаруы  Ұйым лизинг алушылардан қабылдайтын міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдеріне (екінші деңгейдегі банктер кепілдеріне, кепілзатқа, кепілгерлікке, мүлікті ұстап қалуға) талаптар қою құқықтарын Ұйымның Қаржыминіне беруі олардың араларында шарттарға қол қою жолымен немесе Ауылшармині, Қаржымині және Ұйым арасында жасалатын Несиелік келісімде көзделетін Қаражаттың қайтарымдылығын қамтамасыз етудің өзге тәсілдерімен жүзеге асырылады. Ұйымның талаптар қою құқықтарын Қаржыминіне беруі шартының күшіне енуі және талаптар қою құқықтарының іс жүзінде берілуі талаптар қою құқықтарын беру шартында көзделген жағдайларда және Қаржыминінің жазбаша талабы бойынша ғана жүзеге асырылады.      

8. Мыналар Лизинг субъектілері  болып табылады:

1) лизинг беруші - Ұйым;

2) сатушылар - ауыл шаруашылығы техникасын жеткізушілер (бұдан әрі - Сатушылар);

3) лизинг алушылар - Лизинг  заттарын Лизинг шарты ережелерінде  кәсіпкерлік мақсаттар үшін қабылдайтын  лизингтік мәміленің қатысушылары.

 

2. Лизингтік операцияларды  жүргізу 

9. Лизинг беруші мен лизинг алушы Лизинг ережелері, тараптардың кепілдіктері, міндеттері мен құқықтары бекітілген Лизинг шартын жасасады.  
      10. Лизинг шарты бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдері ретінде екінші деңгейдегі банктердің кепілдіктері, өтемді мүліктің және мүліктік құқықтардың кепілзаты, кепілгерлік, банктер аккредитивтері, мүлікті ұстап қалу қолданылады.

11. Лизинг беруші Техниканы  лизинг алушыға бергенге дейін  Сатушылар 

ұсынған шот-фактураға сәйкес Техниканы өзінің бухгалтерлік теңгеріміне кіріске алады.

     12. Лизинг алушы  өз кезегінде, келіп түскен Техниканы  Лизингке алынған ретінде өзінің  бухгалтерлік теңгеріміне есепке  алады, заңда белгіленген тәртіппен  ол бойынша тозуды қосып есептейді, Техникаға салынатын салық және  бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлейді және Лизинг шартында белгіленген мерзімдерде лизингтік төлемдерді өтейді.

     13. Жылжымалы  мүлік Лизингінің шарты жылжымалы  мүлік кепілзатын 

тіркеуді жүзеге асыратын органдардың міндетті мемлекеттік тіркеуіне жатады.

     14. Техника  бойынша Лизинг мерзімі 7 жылға  дейін болады.

     15. Лизинг беруші  Ауылшарминімен келісім бойынша  өз пайдасына сыйақы 

(мүдде) ставкасын жылдықтың 5 пайызына дейінгі мөлшерде тағайындай  алады.

     16. Лизинг шарты  өзіне мыналарды енгізуі тиіс:

     1) Лизинг шартының  мәнісі және оның сипаттамасы;

     2) Лизинг затын  Сатушының атауы;

     3) Лизинг алушыға  Лизинг затын беру ережелері  мен мерзімі;

     4) лизингтік  төлемдер мөлшері және кезеңділігі;

     5) Лизинг затының құны;

     6) Лизинг шартының  қолданылу мерзімі;

     7) егер шартта  Лизинг затының лизинг алушының  меншігіне өтуі көзделген болса, мұндай өтудің ережелері;

     8) Лизинг затын  ұстау және жөндеу тәртібі;

     9) Лизинг затын  сақтандыру;