Лизинг ұғымының пайда болуы мен экономикалық мәні

2. Лизинг нысанасы қалыпты тозуды  ескере отырып, лизинг алушы оны  қандай күйде алса, сондай күйiнде  немесе лизинг шартында ескертiлген  күйiнде қайтарылуға тиiс.      

3. Қайтарылатын лизинг нысанасының  жай-күйi осы баптың 2-тармағында көзделген талаптарға сәйкес келмейтiн болса, егер лизинг шартында өзгеше көзделмеген болса, лизинг алушы лизинг берушiге келтiрiлген залалды өтейдi.      

4. Егер лизинг нысанасы лизинг  алушының дұрыс пайдаланбауы  салдарынан оның техникалық сипаттамаларында ескертiлген мерзiмнен бұрын қалыпты жұмыс жағдайынан шығып қалып, лизинг берушiге қайтарып берiлсе, онда, егер лизинг шартында өзгеше көзделмеген болса, лизинг алушы лизинг берушiге залалды өтеуге мiндеттi.      

5. Егер лизинг алушы лизинг  нысанасын қайтаруға мiндеттi болғанымен, оны қайтармаса не дер кезiнде қайтармаса, лизинг берушiнiң бүкiл кешiктiрiлген кезең үшiн лизинг төлемдерiн төлеудi талап етуге құқығы бар. Егер лизинг төлемдерi лизинг берушiге келтiрiлген залалдың орнын толтырмайтын болса, оның осы залалды өтеудi талап етуге құқығы бар.

Лизинг нысанасын талап ету     

1. Лизинг берушiнiң, егер лизинг  шартында өзгеше көзделмесе, лизинг  нысанасын, шартта немесе Қазақстан  Республикасының заң актiлерiнде  айқындалатын жағдайларда, Қазақстан  Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен талап етуге құқығы бар.     

2. Лизинг берушiнiң лизинг нысанасын  мына жағдайларда: 
      1) егер лизинг алушының лизинг нысанасын пайдалануы лизинг шартының талаптарына немесе лизинг нысанасының арналған мақсатына сәйкес келмесе;     

2) егер лизинг алушы лизинг  берушiнiң лизинг нысанасына қол  жеткiзуiн шектесе;     

3) егер лизинг алушы белгiленген  көлемдегi лизинг шарты бойынша  лизинг төлемдерiн шартта көзделген  мерзiмде қатарынан екi немесе  одан көп рет төлемесе даусыз талап етуге құқығы бар.     

3. Лизинг нысанасын даусыз талап  ету Қазақстан Республикасының  Азаматтық iс жүргiзу кодексiне сәйкес бұйрық iсiн жүргiзу тәртiбiмен жүзеге асырылады.      

4. Сот бµйрығын шығару үшiн  лизинг берушi:     

1) өтiнiш;     

2) лизинг шартын;     

3) өтiнiш берерден кемiнде бiр  ай бұрын лизинг алушыға жiберiлген  лизинг нысанасын ықтимал талап  ету туралы жазбаша ескертудi;      

4) лизинг алушының лизинг төлемдерiн  нақты төлегенiн растайтын құжаттарды  тапсырады.     

5. Лизинг алушы сот бұйрығының  көшiрмесiн алған күннен бастап  он күн мерзiм iшiнде лизинг  нысанасын талап ету туралы  мәлiмделген талапқа бiлдiрген  қарсылығын кез келген байланыс  құралдарын пайдалана отырып, бұйрық  шығарған сотқа жiберуге құқылы.

 

Лизинг қызметiн жүзеге асыру режимi

Осы Заңға сәйкес жүзеге асырылатын лизинг қызметiне Қазақстан Республикасының инвестицияларды туралы заңдарында көзделген инвестициялық қызметтi жүзеге асырудың құқықтық және экономикалық тәртiбi қолданылады.  

 Қазақстан Республикасының кеден заңдарында белгiленген тауарларды уақытша әкелу мен уақытша әкетудiң кеден тәртiбi қолданылатын лизинг нысаналарының тiзбесiн Қазақстан Республикасының Үкiметi айқындайды.

 Осы Заңды бұзғаны үшін  жауапкершiлiк     

 Осы Заңды бұзу Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген жауаптылыққа әкеп соғады.

 

3) Қайтарымдық лизинг (№3 сызба)

 

Қайтару лизингі екі келісімдер жүйесі, онда жиесі жабдықты басқа жаққа, сонымен бір уақытта оның сатып алушымен ұзақ мерзімдік жалгерлік туралы келісім жасай отырып, меншікке сатады. Сатып алушы ретінде бұл жерде әдетте коммерциялық банктер, инвестициялық, сақтау немесе лизингтік компаниялар шығады. Мұндай операцияларды жүргізу нәтижесінде тек жабдықтың меншігі ғана өзгереді, оны пайдаланушысы өзінің билігіне қаржыландырудың қосымша қаражатын алып, бұрынғы болып қала береді. Инвестор болса, мәні жағынан,  меншік құқығын қамтамасыз ету ретінде оның мүлкін ала отырып, бұрынғы иесін несиелейді. Мұндай операциялар көбіне іскерлік төмен түсу жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын тұрақтандыру мақсатында жүргізіледі.

 

 

 

 

 

Қайтарымдық лизингтік үдерісі үшін

 

 

                                                        1

Лизингтік компания                                              Кәсіпорын

                                                         2

 

 

1. жабдық бағасы;
2. жалгерлік төлемдер;

 

№3 Сызба. Қайтарымдық лизинг

 

 

 

 

4) Үлестік лизинг (үшінші жақтың  қатысуымен) (№4 сызба)

 

Үлестік лизинг –  мәміледе үшінші жақтың қатысуын қарастыратын, көбіне ол ретте банк, сақтандыру компаниясы немесе инвестициялық компания шығатын, қаржылық лизингтің тағы да бір түрі. Мұндай жағдайда лизингтік компания алдыни ала кейбір жабдыққа ұзақ мерзімдік жалгерлікке келісім-шарт жасап, заемдық қаражат есебінен жартысын төлеп,оны меншікке алады. Алынған заемды қамтамасыз ету ретінде сатып алынған мүлік пайдаланылады (оған жөнелтпе құжат рәсімделеді және сәйкес бөлігі жалгерге төленуі мүмкін болашақ жалгерлік төлемдерді жалгер тікелей инвесторға төлеуі мүмкін. Мұнда лизингтік фирма, жабдықты өтелімдеу мен қарыздық міндетемені өтеу үдерісінде пайда болған салықтық қорғаныстың артықшылықтарын пайдаланады. Лизингтің бұл нысанының негізгі объектісі – пайдалы қазбалар орыны, кен өндіру саласы үшін жабдықтар және т.б.сияқты қымбат тұратын активтер.

 

 

 

 

Үлестік лизингтік үдеріс үшін

 

 

                                                        4

Жалгер                                                                                 Қосымша қаражат көзі

                                                               2

                                                    1            

6     1                             3

                                                   Өндіруші

                                           

Жалгер                      5

 

 

 

 

1. жабдыққа тапсырыс;
2. жалгерге регресс құқығынсыз 80 пайыздық несие;
3. жабдыққа төлем;
4. несие бойынша төлем;
5. жабдық;
6. несиелік төлемдер;

 

№4 Сызба. Үлестік лизинг

 

 

5) Тікелей лизинг  (№5 сызба)

 

Тікелей лизингте жалгер лизингтік фирмамен талап етуші жабдықты сатып алу және оны кейін оған жалға беру туралы келісім жасайды.Көбіне жалгерлік туралы келісім тікелей жасаушы-фирмамен (яғни, тікелей) жасалады. Лизинг жағдайында өз өнімін ұсынатын ірі өндіруші болып, ІВМ, Хеrox, GATX, сондай-ақ көптеген авиациялық, кеме жасау және автомобиль компаниялары болып табылады. Мәселен, әлемдік автомобиль нарығының лидерлері – «Даймлер-Крейслер» және ВМW концерндері, ол арқылы өз өнімдерін көп елдерге өткізетін, жетекші лизингтік компаниялардың құрылтайшысы қатарында.

 

 

 

Тікелей лизингтік үдеріс үшін

 

 

 

                   Өндіруші                                                                                Жалгер

(лизингтік бөлімше)

 

 

 

 

1. жабдық;
2. жалгерлік төлемдер;

 

№5 Сызба. Тікелей лизинг

 

 

 

 

6) Сублизинг (№6 сызба)

 

Сублизинг – сублизинг келісімімен рәсімделетін, лизинг затын пайдалану құқығы жолын үшінші тұлғаға беруге байланысты пайда болған қатынастардың ерекше түрі.

Сублизингте, сублизингті жүзеге асыратын тұлға, лизинг затын лизинг берушіден келісім бойынша қабылдайды және оны сублизинг келісімі бойынша лизинг алушыға уақытша пайдалануға береді. «Лизинг туралы» Федералдық заңға сәйкес лизинг алушы үшінші тұлғаға лизингтік төлемдерді төлеу бойынша өз міндеттемелерінің жолын үшінші тұлғаға беруге рұқсат етілмейді.

Лизинг затын сублизингке бергенде лизинг берушінің жазбаша түрдегі келісімі міндетті түрде болуы керек.

Халықаралық лизингің бір түрі болып саналатын, халықаралық сублизинг, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңымен реттеледі. Халықаралық сублизингтің айрықша ерекшелігі болып лизинг затын сублизингтегі әрекет ету мерзіміне ғана Қазақстан Республикасының шекарасынан өткізу болып табылады.

Сублизингте негізгі жалгер жалгерлік төлемді алу үшін артықшылық құқыққа ие болады. Келісімде әдете үшінші топтың банкроттығы жағдайында жалгерлік төлем негізінен жалгерге түседі деп ескертіледі.     

1. Егер Қазақстан Республикасының  заң актiлерiнде немесе лизинг  шартында өзгеше белгiленбесе, лизинг  алушы лизинг берушінің жазбаша  келiсiмiмен лизинг нысанасын сублизингке  өткiзуге құқылы. Бұл орайда сублизинг беруші мен сублизинг алушы лизинг берушi мен лизинг алушы ретiнде әрекет етедi және лизинг мәмiлесiне осы қатысушылар үшiн осы Заңда айқындалатын құқығы бар және жауаптылықта болады.     

 Бұл орайда лизинг алушының  лизинг шарты бойынша лизинг төлемдерiн төлеу жөнiндегi өз мiндеттемелерiн сублизинг алушыға аударуына лизинг берушінің жазбаша келiсiмiмен ғана жол берiледi.     

2. Сублизинг шартын лизинг шартының  мерзiмiнен асып кететiн уақытқа  жасауға болмайды.      

3. Егер заң актiлерiнде немесе лизинг шартында өзгеше көзделмеген болса, сублизинг шартына лизинг шарты туралы ережелер қолданылады.      

4. Егер лизинг шартында өзгеше  көзделмеген болса лизинг шартын  мерзiмiнен бұрын тоқтату соған  сәйкес жасалған сублизинг шартын тоқтатуға әкеп соғады. Бұл орайда сублизинг алушы сублизинг шартына сәйкес өзiнiң пайдалануындағы лизинг нысанасына тоқтатылған лизинг шартының талаптарына сәйкес келетiн талаптармен сублизингтің қалған мерзiмi шегінде лизинг берушiмен лизинг шартын жасасуға құқылы.      

5. Егер лизинг шарты осы Заңда, Азаматтық кодексте немесе басқа заң актiлерiнде көзделген негiздемелер бойынша заңсыз деп табылса, соған сәйкес жасалған сублизинг шарты да заңсыз болып табылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

Сублизингтік үдеріс үшін

 

 

                                                             1

                   Жалгер                                                                      Делдал

                                                                        2

 

                                                                                    1           2

 

                                                        Тұтынушы

 

 

1. жабдық;
2. жалгерлік төлемдер;

 

№6 Сызба. Сублизинг

 

7) Лизбэк (Sale and Leasebask)

 

Лизбэк келісімі бойынша, жерге, ғимаратқа немесе жабдыққа ие фирма, қаржылық мекеме меншігіне сатады және онымен бір уақытта белгілі бір мерзімге, белгілі бір шартпен бұл меншікті (Leasebask) жалгерлікке беру жөнінде келісім жасайды. Бұл фирма үшін ақшалай қаражатты жұмылдыру үшін қажет. Қаржылық мекеме болып сақтандыру компаниясы, коммерциялық банк, маманданған лизингтік компания немесе, тіпті жеке инвестор да бола алады. Атап өту керек, сатушы немесе жалгер сатып алушы төлеген, сатып алынған зат құнын бірден алады.

Бірақ осы кезде сатушы меншікті пайдалануға құқығын сақтайды. Несиемен (заем) ұқсастық   жалгерлік төлемді төлеу тәртібін толықтырады. Жылжымалы мүлік есебіне несие алғанда қаржылық мекеме несиені өтейтін және несие берушіні оның инвестициясына пайданың бекітілген нормасын қамтасыз етуге жететін, тең төлемдер сериясын алушы еді. Лизбэк туралы келісім бойынша жалгерлікке төлем осылайша бекітіледі. Инвестордың сатып алу бағасын қайтару және оған қоса инвестициялау бойынша қамтамасыз ету үшін төлемдер мөлшері жеткілікті.

№7 Сызба

 

3 жақты лизингтік мәміледегі  лизингтік үдерістің қорытындыланған  ұйымы

 

Л                                      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. Лизинг алушыдан тапсырыс алу 2. Лизинг алушының төлеу қабілеті мен жобаның тиімділігі туралы қорытынды дайындау 3. Жабдықтаушыға тапсырыс-жүктелім жіберу 4. Несие алу 5. Сатып алу-сату келісімін жасау; 6. Жабдықты пайдалануға қабылдау актісіне қол қою 7. Лизингтік келісімге қол қою 8. Лизингке берілетін мүлікке техникалық қызмет көрсету туралы келісімге қол қою 9. Сақтандыру келісімін жасау 10. лизингтік төлемдер төлеу 11. Лизинг объектісін қайтару 12. несиелер мен пайыздар төлемін қайтару.