Еңбек психологиясы, дау-дамай

 

6. Наразы  типтің  жанжалкеш  тұлғасы  мынадай  мінез – құлық  ерекшеліктерімен  сипатталады:

• үнемі  зейін  орталығында  болуды  қалайды;
• бақаларға  болған  қарым – қатынасы  олардың  өзіне  қалай  қарайтыны  бойынша  анықталады;
• жанжалға  тез  барады;
• рационалды  мінез – құлық  өте  аз  білінеді, эмоциялы - қызбалық  -  өте  жоғары;
• өзінің  іс - әрекетін  нашар  жоспарлайды;
• ауыр,  жүйелі  жұмыстан  қашады;
• даудан  қорықпайды  және  өзін  мұнда  сенімді  сезінеді;
• ол  жиі  жанжалдың  көзі  болып  табылады,  бірақ  өзін  олай  санамайды.

Ригидті  типтегі  жанжалкеш  тип:

• күдікті;
• өзін - өзі  аса  жоғары  бағалайды;
• әрдайым  өзінің  жеке  маңыздылығын  құптауды  талап  етеді;
• бірбеткей және  иілмейді, нақты  жағдайларды  есепке  алмайды;
• біреудің  көзқарасын  зорға  қабылдайды;
• өте  ренжігіш.

Басқаруға  көнбейтін  жанжалкеш  тип:

• қызба  өзін  нашар  бақылайды;
• болжап  болмайтын  мінез-құлық  иесі;
• жиі  шамданады, өзін  агрессивті  ұстайды;
• өз  маңыздылығын  құптауды  үнемі  талап  етеді;
• өзінің  сәтсіздіктерінде  басқаларды  кінәлағанды  жақсы  көреді;
• өз  іс-әрекетін  жоспарлай  алмайды;
• бұрынғы  тәжірибелеріндегі  қателіктерден  сабақ  алмайды.

Өте  дәл типтің  даугенді  тұлғасы:

• өз  жұмысына  асқан  дәлдік  иен  қарайды;
• өзіне  жоғары  талаптап  қояды;
• айналасындағыларға  да  өте  талап  қойғыш;
• өте  жоғары  мазасыздануға  ие;
• ұсақ-түйектерге  сезімтал,  өте  мән  бергіш;
• өзінің  асқан  дәлдігі  мен  күдіктілігінен зардап  шегеді (ұйқысыздық,  бас  аурулары  жиі  мазалайды).

«Даусыз»  типтің  даукеш  тұлғасы:

• бағалауда  және  пікірлеуді  тұрақсыз;
• оңай  иландырушылық  қасиетке  ие;
• мінез-құлқы  тиянақсыз;
• берілген  жағдайда  бір  сәттік  табысқа бағдар  жасайды;
• лидерлердің  пікіріне  тәуелді;
• ымыраға  артықтау  талпынады.

Тұлғаның  мақсатты  даукеш  типі:

• дауды  өзінің  мақсаттарына  жетудің  басты  құралы  ретінде  қарайды;
• дауды  жиі  өршітеді;
• өзара  қарым-қатынастарда  қулық  жасауға  бейім;
• дауда  рациоаналды  әрекетт  жасайды, қарсыластарын  бағалайды;
• дауда  мінез-құлық  техникасын  меңгерген;

 

7.  Даудың  дамуына  бейімделген  типтік  мінез-құлық реакциялары:

• серіктесін  бөліп  жіберу;
• жеке  жаратпаушылық  қасиетін  саналы  және  санадан  тыс  көрсету;
• ұсақ  ілінісулер;
• серіктесін  кемсіту,  серіктесін  тұлға  ретінде  кемсіте  бағалау;
• серіктеске  жаман  пиғылмен  айтылған  күдік;
• сұхбаттасының  дұрыстығын  немесе  өзінің  қателерін  мойындауды  қаламау; 
• үнемі  өзінің  көзқарасын қыстырмалау  және  серіктесіне  қысым  жасау.

 

 

       

 

8. Дауда  өзін-өзі  ұстаудың  негізге  стильдері:

• конфронтация (қарсы  тұру)  -  басқа  тараптың  мүдделеріне  залал  келтіре  отырып  өз  мүдделеріне  жетуге  ұмтылу;
• көндігі  -  басқа  тараптың  мүдделері  үшін  өз  мүдделерін  құрбан  ету;
• қашу  --  өз  мақсаттарына  жету үрдісі  мен  бірлестікке  ұмтылыстың  болмауы;
• бақталастық  --  қарсы  тарапқа  міндетті  түрде  залал  келтіру  бағытқа  алынбаған,  өзара  жарысты  әрекет;
• мәмле  --  өзара  бір-біріне  жол  беру;
• қызметтестік  --  екі  тараптың  да  мүдделерін  толық  қанықтыратын  шешімдер  қабылдау.

 

9.  Дауды  шешудің  негізгі  әдістері:

• жұмысқа  қойылатын  талаптарды  түсіндіру;
• үйлестірілген  және  ықпалдастық  механизмдер;
• бірнеше  жұмысшылардың  әрекетінің  бірігуін  талап  ететін жалпы  ұйымдық  кешенді  мақсаттар;
• сыйақылардың  жүйелік  құрылымы – осы  арқылы  салдардың  алдын  алу  мақсатындағы  адамдардың  мінез-құлқына  әсер  ету.

Дауды  басқарудың  негізгі  стратегиялары:

• даудың  алдын  алу  стратегясы:

       даудың  нақты  предметін  жою;

төреші  ретінде  тәуелсіз  мүдделі  емес  адамды  тарту  және  шешіміне  бағынуға  дайын  болу;

дауласушы  тараптың  біреуі  екіншісінің  пайдасы  үшін  даудың  предметінен  бас  тартқызуға  қол  жеткізу;

• дауды  басу  стратегиясы  қажет  болған  жағдайлар:

мақсатты  түрде  дауласушылар  санын азайту;

бір-бірімен  дауласушы  адамдардың  өзара  қарым-қатынасын  ретке  келтіруші  жөн-жосықтар,  нормалар  және  ережелер  жүйесін  істеп  шығу;

даулы  өзара  қарым-қатынастың  келіп  шығуына  тосқауыл  болатын  жағдайлар  жасау;

• кейінге  қалдыру  стратегиясы.  Мақсаты:

дауласушылардың  біреуінің  екіншісіне  деген  қатынасын  өзгерту.

Қажет:

дауласушылардың  біреуінің орны  мен  ролін  басқасының  ой-қиялында  азайту  немесе  арттыру;

дауласушының  даулы  жағдай  туралы  ойын  өзгерту.

Дауды  шешудің  негізгі  принциптері:

• түсіністік  принципі  --  нақты  мәселені  сезіну,  даудағы  күштердің  өзара  қатынасын,  даудың  предметін  сезіну; даукеш  тұлғалардың  білімі, даудың  шығу  жағдайындағы  жақсы  бағыт-бағдар.
• Алдын  ала  болжау  принципі  --  топтардың  және  әріптестрдің  арасындағы дауды  болжау  және оған  өз  уақытында  дайындық жасау.