Айнымалы активтер

 

 

«Оңтүстік Жарық Транзит  » жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің  сатудан түскен ттабысы жыл басында 843629 мың теңге, жыл соңында 2345052 мың теңге, өткен жылмен салыстырғанда 1501423 мың теңге жоғарылады. Қысқа мерзімді активтері жыл басында 14209519 мың теңге, жыл аяғында 1195433 мың теңге, өткен жылмен салыстырғанда 13014086 мың теңгеге азайды. Негізгі құралдар 2005 жыл 3985656 мың теңге,2006 жыл 4196972 мың теңге өткен жылмен салыстырғанда 211316 мың теңгеге көбейді. Осымен жалпы пайдаға келетін болсақ 2005 жыл 280176 мың теңге,2006 жылы 714588 мың теңгеге ие болды. Өткен жылмен салыстырғанда 434412 мың теңгеге жоғарлаған,  кәсіпорын қызметінің экономикалық тұрақтылығы бұл көрсеткіштердің тұрақты өсуін қажет етеді.

 

 

Кесте-2

«Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-ң мүлік және қаржы қорларының құрамы мен құрылымын талдау.

 

№	Көрсеткіштер	2005 жыл	2006 жыл	Ауытқуы
1	Мүлік құны	184  34809	5364227	-13070582
2	Иммобилдік  қор	4225290	4168794	-56496
3	Мүлік құны%	0,2	0,7	0,5
4	Мобилдік қор	14209519	1195433	-13014086
5	Мүлік құны%	0,7	0,2	-0,5
2	Меншікті капитал	4355439	4057861	-297578
3	Қаржылық капитал%	0,2	0,3	-0,1
4	Тартылған капитал	14079370	1306367	-12773003
5	Қаржылық капитал%	0,7	0,2	-0,5

 

 

Кестеде көрсеткендей кәсінорынның мүлік құны 13070582 мың теңгеге төмендеді. Берілген кәсіпорындарда мұндай төмендеу иммобильдік және мобильдік қордың төмендеудің әсерінен пайда болады. Мобильдік қордың төмендеуі серіктестің қызметіне кері әсерін тигізеді. Мобильдік қордың- 13014086 мың теңге үлес салмағы 0,5 пайызға төмендеді. Иммобильдік қордың үлестік қатынасы 0,5 орынға төмендеуі қаржы нәтижесінде кері әсерін тигізуі мүмкін. Бұл үшін жаңа құрал жабдықтарды енгізу шараларды қолға алу қажет. Меншікті капиталдың үлес салмағы 0,1 пайызға төмендеді. Айтылып отырған кәсіпорынның өзіндік капиталдың кемуі баәқалған. Тартылған капитал 12773003 мың теңгеге азайды. Үлес салмағы 0,5 пайызға төмендеді.

 

Кесте-3

 

                Негізгі құралдардың техникалық  жағдайын талдау.

                      («Оңтүстік Жарық Транзит »  ЖШС-ң )                  

                      

№	Көрсеткіштер	2005 жыл		2006 жыл		Ауытқу
		Σ	%	Σ	%	Σ	%
1	Негізгі құралдардың  бастапқы құны	4322400	100	4374837	100	52437	-
2	Негізгі құралдардың  тозуы	97219	0,3	206074	0,4	108855	0,1
3	Негізгі құралдардың  қалдық құны	4225181	0,7	4168763	0,6	-56418	-0,1
4	Тозу коэффициенті(2/1)		0,02		0,04		0,02
5	Жарамдылық  коэффициенті(3/1)		0,97		0,95		-0,02
6	Нақты құн(3/баланс)		0,2		0,7		0,5
7	Баланс	18434809		5364227		-13070582

                    

 

Негізгі құралдардың  техникалық жағдайын талдауда негізгі  құралдардың нақты коэффициентінің кәсіпорын үшін ұтымды мәні 0,5-тен кем емес, ал негізгі құралдардың жарамдылық және тозу коэффициенті 0,5-тен кем емес болуы қажет. Біздің талдау бойынша жарамдылық коэффициенті жыл басында 0,7 жыл аяғында 0,6 мәнді көрсетті. Ал тщзу кщэффициенті 2005 жылы 0,3-ке 2006 жылы 0,4-ке ие болды.

 

3. «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-ң есепті ұымдастыру мен есеп саясаты.

 «Оңтүстік Жарық  Транзит» ЖШС-ң бухгалтерлік есебі «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2007 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан Республикасының №234-III заңға және қаржылық есептілік халықаралық стандарттқа сәйкес есеп саясаты мен шоттар жұмыс жоспары құрастырылды.

  Есеп саясаты –  деп ұйымдарда іс-тәжірибе қолданылатын  бухгалтерлік есеп объектілерін  жіктеп, жүргізуге арналған өрісі  кең ішкі ережелер жүйесін айтады.

«Оңтүстік Жарық Транзит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі есеп саясатын жүзеге асыру үшін:

1. құрылған ұйымдар мен кәсіпорындар активтері мен міндеттемелері меншік иелері, қатысушылар мен инвесторлар, басқа да ұйымдардың активтері мен міндеттемелері тізімі жеке көрсетіледі. Ресми тіркелген ұйымның шаруашылық қызмет ешкімге де тәуелді емес және дербес жүргізілетіндігін түсінген жөн.
2. Ұйымдар өз жұмысын ары қарай құрақты бағытта жалғастыра береді, бұлар ұйымды жоймайды, немесе өз қызметін қысқартпайды
3. Таңдап алынып жасалған есеп саясатын бір жылдан бастап келесі жылдарда сабақтастық түрде қолдана береді.
4. Ақшаның түсуі,немесе түспеуіне қарамастан шаруашылық қызметінің фактілері орын алған осы есепті кезеңге жатқызылып есептелінеді.

Есеп саясатын мына төмендегі талаптарды қанағаттандыруы қажет;

1. Ұйымдардың шаруашылық өміріндегі орын алған барлық фактілерді бухгалтерлік есепке толығымен тіркеу.

• Табыстар мен активтерге қарағанда пассивтерді көбейту жолдарын қадағалау және орынсыз шығындарды болдырмау жолдарын қадағалау(сақтық принципі)

• әрбір айдың бірінші жұлдызына жасалынатын синтетикалық және аналитикалық шоттар бойынша айнылыс пен қалдық сомалардың сай келушілігін, сондай-ақө бухгалтерлік қорытынды есеп көрсеткіштерінің синтетикалық бас шоттардағы қалдық пен бірдей болуышылығын қадағалау(сәйкестік принципі)

  Есеп саясатын  нақтылы іске асырып, мұның өзін  тәжірибеде басшылыққа алу үшін  осы ұйымның орналасқан мекен-жайы  бойынша қызмет атқаратын салық  органымен мүмкін болатын айырмашылықтарда, есеп жүйесіндегі аздаған өзгерістерді және бұларды реттеудің жолдарын келістіруі қажет.

  Ұйымдардағы есеп  саясатын қалыптастыру үшін мына  төмендегідей кезеңдік шараларды  орындау қажеттігін туындайды.(кезеңдік  принципі)

• есеп саясатының мақсатын,міндетін,қажеттілігін, шешімін және аналитикалық көрсеткіштер тізімін, бухгалтерлік есеп көрсету,есеп саясаты өрісінде шешім қабылдауға қажетті құжаттарды дайындау т.б.шараларды белгілеп іске асыру үшін арнайы комиссия құрылады. Комиссияның құрамына тек бухгалтерлік қызмет атқарушылар ғана емес, өндірістің технологиясын жақсы білетін, қаржыландыру мен қаржы қызметін атқарушы тәжірибелі,мамандар құқықтық қызмет бөлімі және басқада бөлімдердің кәсіби деңгейі жоғары мамандары қатынастырылады. Қажет деп танылған жағдайда басқада мамандырылған сыртқы ұйымдардың мамандары да шақырылды.
• Есеп сеясатына тән қажетті құжаттар, басқа да қабылданған шешімдер мен нормативтік құжаттар, есеп саясаты өрісіндегі объектілер тізімі, сондай-ақ шешілетін мәселелердің кезеңдік жолдары мен сабақтастығы анықталады.
• Есеп жүргізудегі қолданылатын әдістер мен ережелер және таңдалып алынған есеп саясатының әдістерін арнайы өкілетті органдармен келісу және бұл органдарға ресми түрде хабарлаудың тәртібі бекітіледі.

  Есеп саясаты жөніндегі  мәлімеььер мен ақпарат негізінен қаржы есебінің маңыздылығын түсіну үшін «Оңтүстік Жарық Транзит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне қажет. Ұймдардағы есеп саясатын қалыптастыру үрдісінің негізгі мақсаты қаржы есебінің элементтері мен әдістерінің негізін ашып көрсету және салық есебі мен басқарушы есеп көрсеткіштерінің қаржылық қорытындыға әсер етушілігін тұжырымдау болып табылады. Іс-тәжірибеде бухгалтерлік есеп жүргізу өрісінің құрамдас бөлігі болып табылатын есеп саясатының негізгі элементтері төмендегі объектілер қалыптасады:

         Негізгі құралдарды бағалау, қайта бағалау және тозу әдістері.

    Мұнда бүтіндей  тозып, жарамсыз болған негізгі  құралдары қайта бағалау мен  есептен шығару жөнінде қолданылатын  әдістер ішінен осы ұйымға  тән ыңғайлы әдісті таңдап, тәжірибеде қолдану жолы анықталады. Бухгалтерлік есеп мәліметі бойынша бастапқы құнын түгелімен өндіріске, қызмет көрсетуге жұмсап тауысқан, әйткеніменде әлі де пайдалану мүмкіндігі бар негізгі құралдарды қайта бағалау, немесе бұларды айырбастау үшін қолданылатын әдісті ашып көрсету қажет. Бағаланған негізгі құралдар сомасы тозу соманы және салық салу базасының сомасына көбейтеді. Құны жағынан түгелімен тозуға ұшыраған негізгі құралдарды бағалау мен қайта бағалау ушін;

• Ағымдағы бағамен бағалау:
• Бұларды жою жөніндегі бағалау әдістерінің бірі көрсетіледі;

  Негізгі құралдарды  қайта бағалап, кіріске алу  үшін индекстік және тікелей  бағалау әдістерінің бірі қолданылады.  Қайта бағалаудың нәтижесінде  құны көбейген негізгі құралдардың  сомасы баланстың актив жағындағы  соманы көбей тіп, мүліктер құны нақтылы мүмкіндікке қарай жаңадан бағаланады. Осылайша құны жоғарылаған негізгі құралдар қайтадан тозуға ұшырайды да, есепті кезеңдегі шығындар сомасы да көбейеді.

   Негізгі құралдар  объектінің құнын төмендетіп  бағалаудың нәтижесінде есепті кезеңдегі шығындар сомасы азайтылып валюта баланс сомасы да азаяды. Мұның өзі салық салушылық базаға да әсер етеді.

   Жалпы негізгі  құралдар бойынша тозу сомасы  есептеу әдістері:

• Бір қалыпты түзу сызықты
• өндірістік
• бастапқы құнын шапшаңдатып есептен шығару
• құнын төмендетіп қалдықтау және куммулятивті әдістерден қалыптасады.

   Негізгі құралдардың  тозуын есептеуге арналған әдістердің  қандай да болмасын есепті  кезең шығарғандарын көбейтуге  арналған әдістердің қандайы  болмасын есепті кезең шығындарын көбейтуге(өндірістік және кезеңдік шығындар) және табыс көлемін азайту үшін қолданылады.

   Негізгі құралдарды  жөндеуден өткізу резервтерін жасау есебінің әдісі,негізінен екі жолмен;

• жөндеу жұмысы аяқталғанға дейінгі жұмсалған шығындар «болашақ кезең шығындары» шотында жинақталып,жөндеу жұмысы аяқталған соң, жинақталған мұндай шығындар жалпы шығындар есебін жүргізуші шоттарға аударылып жазылады, екінші әдәс бойынша негізгі құралдарды жөндеуден өткізу шығындары өнімнің өзіндік құнына (тауарлар,жұмыстар,қызметтер) және кезеңдік шығындар құрамына тікелей жазылады.

   Негізгі құралдарды  жөндеуден өткізу шығындары резервінің  қалдық самасы,осы есепті кезеңнен  келесі есепті кезеңге көшіру  нәтижесінде жалпы шығындар сомасын  көбейтіп, осы жылдағы таза табыс сомасы, басқада жылдардағы жасалған резерв сомасының есебінен азайатындығын білген жөн.

   Материалдық емес активтер және бұлардың амортизациясы.

  Метериалдық емес  активтер және бұларды пайдалану  мерзімі нақтылы объектілер бойынша  тиісті нормативтік құжаттар мен осы объектілер мазмұнын жетік білетін мамандардың қатысуымен анықталады. Егер материалдық емес активтерді пайдалану мерзімін нақтылы анықтау мүмкіндік болмаған жағдайда тиісті нормативтік құжаттарға сай 10 жыл мерзім белгіленеді. Материалдық емес объектілер өрісін амортизация есептеу екі түрлі әдіспен жүзеге асырылады: