Шаруашылық жүргізуші субъекті қаржысы

5В050900» «Қаржы» мамандығының 2 курс  студенті Хаметова Эльмираның  «Шаруашылық жүргізуші субъектінің  қаржылық мәні » тақырыбына  жазылған курстық жұмысына 

 

                                                РЕЦЕНЗИЯ

       Шаруашылық жургізуші  субъектілер қаржылары — қаржы  жүйесінің біртұтастығын құрайтын  бөлік. Олар қаржы жүйесінің  негізгі және туынды бөлігін  құрайды, себебі олар елдегі  ақша қатынастарының маңызды  саласын, нақты айтқанда, оның  өнрістік емес салалар шығындарын, халық кажеттіліктерін қамтамасыз  ететін көздер — ұлттық байлық, ұлттық табыс және жасалған  қоғамдық өнімді алғаш бөлуді  қамтиды.

      Шаруашылық жүргізуші субъект  түсінігі –барлық ұйымды-құқықтық  меншікті сандарына және қызметінің  барлық түрлеріне қатысты, шаруашылық  субъектілерді жалпылама айтқанда  –экономикалық агенттер, экономикалық  бірліктер.Олар өзіне міндеттемелер  қабылдай алады, активтерді иемденіп  басқарады және экономикалық  қызметті жүзеге асырады. Шаруашылық  субъектілер түсінігі соңғы кездері  шаруашылық қызметке заңды тұлғаларды  ғана емес, сонымен қатар қоғамдық  тұлғаларды  -жеке кәсіпкерлерді,  шағын бизнестің дамуымен байланысты  қолданады.Соңғы уақыттарда коммерциялық  қызметтердің рұқсат етілуіне  байланысты, көптеген заңды тұлғаларға, соның ішінде мемлекеттік жекеменшікпен  байланысты өндірістік емес салаларына  коммерциялық және жарғылық қызметтердің  шекарасын шектемейді, бұл субъектілерді  –шаруашылық субъектілерге айналады, яғни өз қызметін жарғылыққа  емес, сонымен қатар коммерциялық  іске бағыттайтын. Шаруашылық  жүргізуші субъектілерге көбінесе  кәсіпорындар мен ұйымдар жатқызылады.  Шаруашылық субъектілер қаржысы  кәсіпорынның, қоғамның, бірлестіктер  мен ұйымдардың қаржысын кірістіреді.

      Осы тақырыптың маңыздылығы – қазіргі нарықтық экономика жағдайындағы шаруашылық жүргізуші субъектілері қаржыларының республика қаржы жүйесінде алар орны ерекше. Айтарлықтай, ШЖС қаржысы қаржы жүйесінің сферасы ретінде қоғам экономикасының іргетасын қалыптастырады, өйткені мұнда материалдық жіне материалдық емес игіліктер жасалады.

      

       Бұл курстық  жұмыс ЖОО талаптарға сәйкес  келеді және «          » деп бағалануға толық мүмкіндік бар.

 

Рецензент:                                    Есеп және қаржы  кафедрасының э.ғ.к.,        доцент Ш.М.Бұхарбаев

 

Мазмұны:

 

Кіріспе………………………………………………………………………..........3

1 Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының жалпы мәні, сыныптамасы

1.1 Шаруашылық субъектілер қаржысының  мәні………………………………5

1.3 Шаруашылық субъектілердің қаржылық жағдайын талдаудың мәні және мақсаты.....................................................................................................................7

 

2 Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау

2.1.Шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржылық жағдайын қаржыландыру көздері бойынша талдау.............................................................11

2.2 Шаруашылық  жүргізуші субьектілердің ақша қатынасын талдау.........12

 

3 Шаруашылық  жүргізуші субъекті қызметінің тиімділігін арттырушы ретіндегі кәсіпорын қаржысын басқару

3.1 Кәсіпорынның қаржы саясаты-  кәсіпорын қызметі тиімділігін  жоғарлатудың негізі..............................................................................................14

3.2 Кәсіпорын қызметі тиімділігін  басқару мен жоспарлау..............................15

3.3 Кәсіпорынның өтімділігімен  төлемқабілеттілігін талдау...........................18

 

Қорытынды..........................................................................................................21

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі……………….................……….…….….23 Қосымшалар

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                Кіріспе

 

        Шаруашылық жургізуші субъектілер қаржылары — қаржы жүйесінің біртұтастығын құрайтын бөлік. Олар қаржы жүйесінің негізгі және туынды бөлігін құрайды, себебі олар елдегі ақша қатынастарының маңызды саласын, нақты айтқанда, оның өнрістік емес салалар шығындарын, халық кажеттіліктерін қамтамасыз ететін көздер — ұлттық байлық, ұлттық табыс және жасалған қоғамдық өнімді алғаш бөлуді қамтиды.

         Шаруашылық  жүргізуші субъект түсінігі –барлық  ұйымды-құқықтық меншікті сандарына және қызметінің барлық түрлеріне қатысты, шаруашылық субъектілерді жалпылама айтқанда –экономикалық агенттер, экономикалық бірліктер.Олар өзіне міндеттемелер қабылдай алады, активтерді иемденіп басқарады және экономикалық қызметті жүзеге асырады. Шаруашылық субъектілер түсінігі соңғы кездері шаруашылық қызметке заңды тұлғаларды ғана емес, сонымен қатар қоғамдық тұлғаларды  -жеке кәсіпкерлерді, шағын бизнестің дамуымен байланысты қолданады.Соңғы уақыттарда коммерциялық қызметтердің рұқсат етілуіне байланысты, көптеген заңды тұлғаларға, соның ішінде мемлекеттік жекеменшікпен байланысты өндірістік емес салаларына коммерциялық және жарғылық қызметтердің шекарасын шектемейді, бұл субъектілерді –шаруашылық субъектілерге айналады, яғни өз қызметін жарғылыққа емес, сонымен қатар коммерциялық іске бағыттайтын. Шаруашылық жүргізуші субъектілерге көбінесе кәсіпорындар мен ұйымдар жатқызылады. Шаруашылық субъектілер қаржысы кәсіпорынның, қоғамның, бірлестіктер мен ұйымдардың қаржысын кірістіреді.

      Шаруашылық  субъектілер қаржысы мен жалпы  мемлекеттік қаржылардың бар  болуы экономикалық заңдар іс-әрекеті  мен тауарлы-ақшалай қатынастардың  болуымен себепті.Тауарлы-ақшалай  қатынастар жекеменшіктің әр  түрімен, еңбекті қоғамдық бөлумен  анықталған.

      Шаруашылық  жүргізуші субъектілер қаржыға  қатысты алуан-түрлі қарым-қатынастарға  барады:

1. мемлекетпен
2. несие жүйесімен
3. жоғары ұйымдармен
4. басқа шаруашылық субъектілермен
5. сақтандыру ұйымдарымен
6. жұмысшылармен
7. кәсіптік иелерімен.

       Шаруашылық субъектілер қаржысының негізгі белгілері:

1. көп қырлы қаржы қатынастардың болуы;
2. міндетті түрде өндірістік қордың бар болуы;
3. жоғары белсенділік;
4. олар барлық қаржы жүйесінің негізі болып табылады.

      Сонымен,  шаруашылық жүргізуші субъектілердің  қаржысы -өнімдерді, жұмыстарды  және қызмет көрсетулердің өндіргенде  және өткізгенде ақшалай табыстарды, қорларды қалыптастыру, бөлу және  пайдаланумен байланысты экономикалық  қатынастар.

       Осы тақырыптың маңыздылығы – қазіргі нарықтық экономика жағдайындағы шаруашылық жүргізуші субъектілері қаржыларының республика қаржы жүйесінде алар орны ерекше. Айтарлықтай, ШЖС қаржысы қаржы жүйесінің сферасы ретінде қоғам экономикасының іргетасын қалыптастырады, өйткені мұнда материалдық жіне материалдық емес игіліктер жасалады.

       Курстық жұмыстың міндеті:

-  ШЖС  субъектілер қаржысы жайында  толық көлемде мәлімет беру;

-  Қоғамның  қор биржасындағы рөлін айқындай  отырып, даму перспективаларын белгілеу.

        Курстық жұмыстың зерттеу пәні – нарық жүйесіндегі ШЖС қаржысынің мәні мен қызметтері.

        Курстық жұмыстың объектісі – Қазақстан Республикасындағы ШЖС қаржысы.

        Курстық жұмысты жазу барысында оқулықтар, газет-журналдармен қатар интернет желісі де пайдаланылды. Курстық жұмыста Қазақстан Республикасының ШЖС-нің қаржы қатынастары жөнінде мәліметтер келтірілген.

       Кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайы тұрақтануы үшін келесі шараларды жүргізу артық етпейді:

• ең алдымен өндірісті басқаруға қарым қатынасты өзгерту;
• басқарудың жаңа техникасымен әдістерін игеру;
• басқарудың құрылымын жетілдіру қажет;
• өзін-өзі жетілдіру;
• баға құру саясатын жоспарлау;
• өндіруге шығындарды азайту;
• кәсіпорын қаржысын басқаруды жоспарлаумен болжамдау.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    1 Шаруашылық субъектілер қаржысының жалпы мәні, сыныптамасы

 

     1.1 Шаруашылық субъектілер қаржысының мәні

 

     Шаруашылық  субъектілердің қаржылары бірегей  қаржы жүйесінің құрамды бөлімі. Шаруашылық субъектілер қаржысын  қарастырмас бұрын шаруашылық  субъектілер ұғымына келесі түрдегідей  анықтама беруге болады: өзінің  атынан активтерді иемдене алатын, өз мойнына міндеттер алатын, экономикалық қызметтерді жүзеге  асыратын экономикалық агенттер  немесе экономикалық бірліктер.  Осы шаруашылық субъектілерге  атап айтқанда компаниялар, серіктестер,  фермерлік шаруашылықтар, бірлестіктер  және тағы басқалары жатқызылады.  Шаруашылық субъектілер қаржысы  ақша түрінде кеңейтілген ұдайы  өндіріс процесінің негізгі тұстарын  көрсетеді.

     Шаруашылық  субъектілер қаржысы ақшалай  түрде көрсетілген өндіріс процесінің  негізгі жақтарын сипаттайды  және оны экономикалық заңдардың  талаптарымен сәйкес жүзеге асыруға  мүмкіндік береді. Олар  ұлттық  шаруашылықты әрі қарай дамыту  үшін қажет ақшалай жиынтықтар  мен табыстарды пайдалану мен  қайта бөлу үшін пайдаланады.  Бұл даму процесі ұлттық шаруашылықты  басқару жүйесінің маңызды экономикалық  құралы болып табылады. Шаруашылық  субъектілердің қаржысыз мүмкін  емес. Өндірістік қатынастардың  бір бөлігі ретінде, олар басқа  да өндірістік қатынастармен  сәйкес ұлттық шаруашылықты басқарудағы  төмеңгі бөлімшелердің шаруашылық  қызметінің тиімділігіне әсер  етеді.

     Шаруашылық  субъектілер қаржысы өзіне кәсіпорын,  фирма, қоғам, ассоциация, салалық  министрліктермен басқа да шаруашылық  ұйымдардың, шаруашылық аралық, сала  аралық, мекемелердің, құрылыс, транспорттық, саудалық, жобалық қызметтердің, байланыс, сақтандыру, ғылым, білім, медицина, ақпараттық, маркетингтік және басқа  да қоғам саласындағы қызметтердің  қаржыларын қамтиды.

     Жекеменшіктің  дамуы кәсіпорынның жаңа түрлерінің  пайда болуына әкеледі: жеке, кооперативті, акционерлік және аралас.

     Ұлттық шаруашылықтағы  әр салаларының қаржылары өзіндік  ерекшеліктерге ие болады. Бірақ,  барлық саладағы шаруашылық субъектілер  қаржысының мәні мен негізгі  принциптері ұқсас болып келеді, бұл жалпы  шаруашылық принциптермен  бірыңғай экономикалық заңдармен  себепті.

    Шаруашылық субъектілер қаржысы саласындағы көп жақты қатынастар іріленген топтарға жинақталады: бұл қатынастар мынадай процестер негізінде қалыптасады:

• мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландыру кезінде кеңейтілген өндіріс пен мемлекеттік және оның өндірістік кәсіпорындары;
• ұсынылған ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелерді төлеу бойынша шаруашылық субъектілер мен несие жүйесі;
• қорларды, табысты қайта бөлу кезінде шаруашылық субъектілер мен жоғарғы деңгейлі ұйымдар;
• персоналды, мүлікті сақтандыру бойынша шаруашылық субъектілер мен сақтандыру ұйымдары;
• шаруашылық субъектілердің негізгі қызметімен қаржылық ресурстарды қамтамасыз ету процесіндегі капитал арасындағы процестер.

      Шаруашылық субъектілердің сыныптамасы: көптеген кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер әр түрлі белгілер бойынша сыныпталады, және оның негіздемесі қаржы ұйымының сипатына әсер етуі мүмкін.

     Қызмет ету  өрісіне қарай кәсіпорындар –материалды  және материалды емес (өндірістік  емес) болып екіге бөлінеді.

     Материалды  саладағы кәсіпорын қызметі жалпы  қоғамға қажетті игіліктер мен  материалды өнімдерді өндіреді. Өнімдер мен игіліктер табиғи-заттық  сипатта болады.

     Өндірістік  емес салаларының қызметтік нәтижесі  қызмет көрсетулер түрінде болады, бұл түрлерді құру процесі  оларды тұтыну процесімен сай  келеді.

     Материалды  және материалды емес салаларының  құрамы бірнеше бөлімдерге, бөлімшелерге  бөлінеді. Бұл бөліну процесі  экономикалық қызметтің сапалық  жағын сипаттағанымен, экономикалық  субъектілер тобындағы оның көп  түрлілігін ұйғарады. Бұл өндірістің  ұйымдық-техникалық, технологиялық  сипатымен байланысты.

    Материалдық  өндіріс саласындағы қаржылардың  ұйымдастыруына өнімді өндіру  циклдың ұзақтылығы, мезгілдік, климаттық  факторлар әсер етеді. Мезгілдік  факторларқұрылыс, ауыл шаруашылық  өндірістеріне тән болып келеді. Мұндай факторлар өндіріс шығындарының  көлеміне әсер етеді. Табиғи-климаттық  факторлар еңбекақыға төленген  төлемдермен байланысты шығындардың  ұлғаюына әкеледі.