Құқық қорғау қызметкерлерінің өзіндік бағалауларының кәсіби іс-әрекетіне әсерін зерттеу

 

Кіші шенділер тобындағы  көрсеткіштері:

Басымдылық - билікшілдік көрсеткіштер билікшілдік, басымдылық, басқаруға  ұмтылуды және авторитарлық стильге  байімділікті көрсетеді (10).

Өзіне сенімділік мәліметтері топтағы  ортақ пікірмен санасады, өзіне сенімділік, кейбір жағдайлардағы эгоизм көрінісін  байқауға болады.

Талапшылдық – қатігездік тенденция  көрсеткіштері потенциалды адаптивті  зонаның жоғары деңгейіне орналасқан. Бұл сыншылдықты топтық қарым-қатынастағы  серіктестің қатесіне төзбеу, өз пікірне  ғана сүйену.

Бір беткейлік – қиқарлық көрсеткіштері  номиналды зонада орналасқан (3). Бұл  зерттелушілердегі күмәншілдік  немесе зерттеу процесіне деген  сенімсіздіктен болуы мүмкін.

Ұялшақтық – конформистік көрсеткіштері  адаптивті қалыпты зонада орналасқан. Бұл топтағы ұлдардың қарым-қатынастағы  тұйықтық, ұялшақтық және топпен араласуға  деген ықыластылықты көрсетеді.

Сенгіштік – тәуелділік көрсеткіштері  қалыпты потенциалды зонада орналасқан. Топтағы адамдардың сыртқы өзара  сыйластығын білдіреді.

Қайырымдылық – тәуелділік көрсеткіштерінің жоғары орналасуы топтағы қарым-қатынас  кезіндегі лидерлік басымдылық, конформизм, тәуелділікті бір-бірінің ықпалына шектен тыс көпшілікті көрсетеді.

Қамқоршылдық – реалсыздық көрсеткіштері  конфликтілі зонада орналасқан. Топтағы  адамдардың қарым-қатынас кезінде  тек өзіне ғана бағытталуы, өзгелерге  сын көзбен қарау, кешірімсіздік, қайырымдылық сезіміне құлықсыздықты көрсетеді.

Реалды және идеалды көрсеткіштердің  арасындағы алшақтық, кейде теріс  бағыттылықтың көрінуі топ мүшелерінің  нақты қарым-қатынас ситуацияларын  дұрыс бағалай алмау, аз көңіл  аудару және нұсқауға немқұрайдылықтың да себебі болуы мүмкін.

              

Зерттеудің  соңғы кезеңінде, Дембо-Рубинштейн әдістемесі бойынша алынған нәтижелерді талдауда біз зерттелушілердің өзін-өзі бағалау деңгейін тереңірек анықтауға мүмкіндік алдық. Себебі бұл әдістеменің барысында біз зерттелушілермен әңгімелесу жүргізгенде олардың өзі туралы сипаттамаларын өз ауыздарынан естідік. Ал шкала бойынша нәтижелерге келетін болсақ:

Денсаулық шкаласында құқық қорғау қызметкерлері көпшілігі идеалды  «Мен» түрінде 50%-і тек жоғары, ал реалды «Мен»түрінде 70% немесе одан жоғары  деңгейде өздерінің орынын қойды.

Мінез бойынша шкалада және қалған шкалалар бойынша да үлкен шенділер тобы, кіші шенділер тобына қарағанда  ортада 85% және одан төменірек көрсеткіштерден  орын алды.

Ақылдылық шкаласында зерттелушілер 50% пен 85%-і, ал бақылау тобы 75% пен 100%-і  белгіледі. Кейбір зерттелушілер өзінің «Бақыт» шкаласын 50% одан төмен 35%, 25%, 40% орналастырған.

Бұл жағдайды әңгімелесу барысында  сұрағанда олардың жауаптары  төмендегідей болды: «Бақытты болу деген  ол тамаша ,  кәсіби маман ретінде  өз мақсатына жетіп , жұмыста кедергілер  болмаса, жақсы материалдық жағдай болса» т.б. жауаптар болды.

Нәтижелерді талдай отырып, біз мынаны ескеруіміз керек,  көбіне көп кейбір үлкен шенділер тобы өздерінің «реалдысын»  жоғары қоюы басқа адамдардың әсері, жақсы әсерлерді оқиғаларды есіне  түсіре отырып жоғары орналастырса, ал «идеалды» түрде де жоғары деңгейде алдағы армандарын айта отырып үмітпен  ұмтылады.

Кейбір зерттелушілер алдағы өміріне  сенімділік тудырып жоғарырақ белгілейді. Әңгімелесу «мінез», «бақыт», «өзін-өзі  тану», «ақылдылық» төңірегінде  болады. Өйткені олардың өзін-өзі  бағалауы осы берілген шкалаларда айқын  байқалады.

Әңгімелесу барысы келесі сұрақтың төңірегінде болды: «Неге мен  өзімді сол жерге қойдым деп ойлайсыз?». Бұған көпшілігі «сол дәрежедеміз» деп ойлайды. «Неліктен мінезім  жақсы деп ойлайсыз?» - « мінезім  жақсы болғандықтан да, мен әрбір  адаммен тез тіл табыса аламын»  мен ашықпын, пысықпын, мен сол  үшін көп жағдайда көп көзге түсіп  қаламын. «Бақытты қалай түсінесің?», «өмірде адамдар бір –бірін еш қиындықсыз тез түсіне алса », «ақшасы  көп адамдар бақытты шығар  деп ойлаймын», «Ақыл деген не?», «Өзіңді танып-білдім деп ойлайсың ба?» т.б.

Мұндағы жалпы жауаптардан кейбір үлкен шенділер тобының іштей  өз-өзіне риза екендігін, сенімділігінің басымдылығын аңғарамыз.

Ал кіші шенділер тобы белсенді түрде  жауаптар берді. Мысалы, «Мен бақыттымын, әке-шешем барлық жағдайды жасайды», «Мінезім ашуланшақ, өкпелегішпін, сонда  да өзіме ұнайды» т.б. жауаптар болды. Дембо-Рубинштейн бойынша өзін-өзі  бағалауы екі топта да сыртқы жағдайлардың, кәсіби әрекеттің әсері мен қарым-қатынасына бағытталатынын көрсетеді.

 

 

Зерттеудің  негізгі тұжырымдары:

 

- өзін-өзі бағалау деңгейі жоғары  және қобалжу деңгейі төмен  деңгейінің көрсеткіштері арасында  корреляция бар.

- құқық қорғау органы қызметкерлерінің  өзін-өзі бағалау деңгейі тұлғалық  қобалжу деңгейіне тәуелді.

- неғұрлым өзін-өзі бағалау деңгейі  жоғары болған сайын, соғұрлым  қобалжу деңгейі төмен болады.

- неғұрлым өзін-өзі бағалау деңгейі  төмен болса, соғұрлым қобалжу  деңгейі жоғары болады.

 

 

 

 

 

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

Диплом  жұмысының мақсаты, міндеттерін  жүзеге асыру үшін құқық қорғау органы қызметкерлерінің кәсіби іс-әрекетінің әлеуметттік-психологиялық негіздеріне, құқық қорғау органы қызметкерлеріне  қойылатын кәсібим талаптарға, тұлғаның өзін-өзі бағалау мәселесіне теориялық  талдау, құқық қорғау органы қызметкерлерінің тұлғалық ерекшеліктеріне, құқық қорғау органы қызметкерлерінің кәсіби іс-әрекетіндегі өзін-өзі бағалау деңгейінің алатын орнына тоқталдық.

     Шет елдік және кеңестік психологияда  тұлғаның өзін-өзі бағалау мәселесіне  ерекше орын берілген.

      Кеңестік психологияда өзін-өзі  бағалау  мәселесіне байланысты  бір қатар методологиялық және  теориялық зерттеулер бар. Атап  айтсақ Б.Г.Ананьев, Л.И.Божович,  А.Н.Леонтьев, С.Л.Рубинштейн,А.Г.Спиркин,  В.В.Столин, П.Р.Чамата, И.И.Чеснокова  және басқалар.

      Бұл саладағы көптеген зерттеулер  эксперименталдық зерттеуге арналған. Е.Н.Акундинова, А.А.Бодалев, Н.Е.Ведерникова,  Т.В.Драгунова, И.С.Кон, Ж.И.Намазбаева, М.С.Неймарк және тағы басқалар.

    Шетел психологиясында тұлғаның  өзін-өзі бағалау мәселесі туралы  Э.Фрейд, Э.Формм, Э.Эриксон, А.Маслоу, К.Роджерс және басқалардың еңбектерінде  көрініс береді.

              Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің  психологиялық мәселелері, соның  ішінде  құқық қорғау органы  қызметкерлерінің өзін-өзі бағалау  деңгейін ең алғаш эксперименталды  түрде зерттеу жұмыстың  өзектілігін  анықтайды.

               Өзіндік бағалауды субьектінің  белсенділігі мен  мінез –құлқын  реттейтін негізгі жеке бастық  конструкты  ретінде түсіну көзқарасы  психология ғылымындағы негізгі  сұрақтардың бірі. Өзіндік бағалауды  өзіндік сана сезім процестері  және  «Мен» концепсиясының дамуымен  іштей байланысқан негіз ретінде  түсінеміз. Өзіндік бағалау мәселесін  зерттеу өзектілігі мінез –құлық  пен өзіндік сана сезімді реттеу  мен өзін - өзі бағалаудың арасындағы  өзара байланысты зерттеу қажеттіліктерінен  туындайды. Бұл мәселелер белсенді  субьект ретінде шығармашылық  қабілеттері мен мүмкіндіктерін  тарататын  жеке бастық сапаларда  жоғары талапты қоятын, қазіргі  жаңа заман талаптарына сай  болуымен байланысты.

             Өзін -өзі бағалау деңгейі тұлғаның  қандай да бір деңгейінде әлеуметтік  белсенділігін анықтайды. Өзін -өзі  бағалау мәселесінің пайда болуы  мен дамуы жасөспірімдердің қалыптасуының  негізгі мәселесінің бірі, өзіндік  сананың дамуының негізгі компоненті  яғни жасөспірімдердің өз әрекетінің, оның нәтижелерін, өз қабілеттілігін, мінез- құлық мотивтерін, идеалдарын, сезімдерін, жалпы өзін бағалау  мен өмірдегі өз орнын бағалау  мен түсіну. Ендеше өзіндік сана  мен өзін -өзі бағалау адамның  қоғамдық құндылықтарын саналы  ұғынуға байланысты тұлғаның  білімі мен ой –пікірлерінің   бірлігі. Осыған орай, өзін -өзі  бағалаудың қалыптасуы үнемі  тұлғаның процесімен  байланысты. Өзін -өзі бағалау тұлғаның өзінің сапалары мен мүмкіншіліктерінің қалыптасуына  орай адамзат әрекетін нәтижелері басқаруда үлкен рөль атқарады.

Қоғамдағы экономикалық, саяси және әлеуметтік саладағы жылдам болып жатқан өзгерістер мен даму жағдайлары да тұлғаға жоғары талаптар қояды. Сондықтан да кез-келген саладағы қызметкерлерге қойылатын  кәсіби маңызды талаптар бар.

    Зерттеудің болжамын жүзеге асыру  үшін өз зерттеуімізде өзін-өзі  бағалау деңгейін анықтау әдістемесі  мен Тейлордың қобалжу  деңгейін  зерттеу әдістемелері қолданылды.

    Өзін-өзі бағалау деңгейі жоғары  және қобалжу деңгейі төмен  деңгейнің көрсеткіштері арасында  корреляция  бар екендігін анықталды.

   Құқық қорғау органы қызметкерлерінің  өзін-өзі бағалау деңгейі тұлғалық  қобалжу деңгейіне тәуелді.

    Яғни, неғұрлым өзін-өзі бағалау  деңгейі жоғары болған сайын,  соғұрлым қобалжу деңгейі төмен  болады. Неғұрлым өзін-өзі бағалау  деңгейі төмен болған сайын,  соғұрлым қобалжу деңгейі жоғары  болатындығы анықталды.

    Зерттеудің статистикалық сенімділігін  тексеру үшін Спирменнің рангілік  корреляция коэффициенті қолданылды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

 

1. Ананьев Б.Г. О проблемах  современного человекознания. М.,1987.
2. Ауталипова Ұ.И., Бапаева С.Т. Практикалық психологияның теориялық-әдістемелік негіздері. Оқу құралы.- Алматы, 2006 – 160 бет.
3. Акажанова А.Т. «Юридическая психология» -Алматы, 2009
4. Абульханова – Славская К.А. О субъекте психической деятельности. М.,1980.
5. Божович Л.И.Проблемы формирования личности.М.,1995.
6. Бердяев Н. Избранные произведения.- Ростов на Дону. 1997, 237- бет.
7. Борисова Е.М.Логинова Г.П.Индивидуальность и профессия М,.1986.
8. Болтаева Ә.М.Чамчаева З.М. Тергеуші іс-әрекетінің психологиялық сипаттамасы.103-105б.//Этнопсихология және Этнопедагогика. «Орталық Азия республикаларының психологиялық педагогикалық ойлардың дамуы» атты 2-ші Халықаралық ғылыми-теориялық конференция мен Тәжібаев оқуларының материалдары. Алматы ., 2002 ж.
9. Борисова Е.М.Логинова Г.П.Индивидуальность и профессия М,.1986.
10. Болтаева Ә.М.Чамчаева З.М. Тергеуші іс-әрекетінің психологиялық сипаттамасы.103-105б.//Этнопсихология және Этнопедагогика. «Орталық Азия республикаларының психологиялық педагогикалық ойлардың дамуы» атты 2-ші Халықаралық ғылыми-теориялық конференция мен Тәжібаев оқуларының материалдары. Алматы ., 2002 ж.
11. Болтаева Ә.М. “Болашақ заңгерлердің кәсіби мотивациясының ерекшеліктері” тақырыбындағы кандидаттық    диссертациясы.
12. Блум Ф. и др. Мозг, разум и поведение – М.: Мир, 1988.
13. Бурлачук Л.Ф., Коржова  Е. Ю.  Психология  жизненных ситуаций. М., 1998
14. Болтаева Ә.М. Заң психологиясындағы жеке адам және құқықтық сана арақатынасы мәселелері //Орталық Азия және Қазақстандағы психологиялық білімдердің дамуы: Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2002. – 81-84 бб.
15. Болтаева Ә.М. Заңгерлік мамандығына даярлаудың  психологиялық астарлары    // Қазақстандағы жантану ғылымының өзекті мәселелері: Республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 1999. – 75-79 бб.
16. Болтаева Ә.М. Болашақ заңгерлердің кәсiби мотивациясының ерекшеліктері  мен типтері  // ҚазҰУ хабаршысы. Психология және әлеуметтану сериясы. – 2004. – № 2 (13). –  38-42 бб.
17. Болтаева Ә.М. Кәсiби кұқықтық сана сезiм және кәсiби мотивацияны зерттеу мәселелерi // ҚазҰУ хабаршысы. Психология және әлеуметтану сериясы. – 2004. – № 1 (12). – 100-102 бб. (Д.Д. Дүйсенбековпен бірлесіп жазылған).
18. Болтаева Ә.М. Болашақ заңгерлердің кәсіби мотивациялық сферасын психодиагности калық зерттеудің өзекті мәселелері // Қайнар университетінің хабаршысы. Психология сериясы. – 2005. – №1 (3). – 83-87 бб.
19. Болтаева Ә.М. Болашақ заңгерлерді кәсіби іріктеудің психодиагностикалық мәселелері // Қазақстан және Қырғызстан жас ғалымдары зерттеулеріндегі этно психология мен этнопедагогиканың өзекті мәселелері: Мемлекетаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2006. – 200-203 бб.
20. Березина Т.Н. Многомерная психика .Внутренней мир личности М: пер СЭ. 2001
21. Васильев В.О. Юридическая психология .М,1991.
22. Васильев В.Л.Психологические основы организации труда следователя. Л., 1987
23. Вопросы психологии 6/2001
24. Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной среды. М. Мысль: 1980
25. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлений М; Изд-во Моск. ун-та 1976
26. Джакупов С.М.Психология позновательной  деятельности. Алматы.,1992
27. Жоғары сынып оқушыларының кәсіби өзіндік анықталуындағы мамандық таңдаулары мен өзіндік бағалау ерекшеліктерін зерттеу. Автореферат.Алматы, 2004 ж.
28. Еникеев М.И.Юридическая психология .М.,2000.
29. Жарықбаев Қ.Б. Психология . Алматы,.2000.
30. Леонтьев А.Н.Проблемы развития психики М.,1981.
31. Оналбаев. Абай жазған билер ережесіндегі қылмыстық істер жіне жазалау амалдары. Заңгер журналы. №11, 2004ж. – 29-31бб.
32. Ж.Б. Қоянбаев., Р.М. Қоянбаев. Педагогика. Университеттер студенттеріне арналған оқу құралы.. – Алматы, 2004 – 420 бет.
33. Кежалиев З.Ж. Көшпелі қазақ қоғамындағы дәстүрлі-құқықтық мәдениет. – Алматы, 1997 ж. – 90-91 бб.
34. Кенжалиев З.Ж. Дәстүрлі мемлекеттік билік. // Заң газеті, 19 қаңтар, 2000 жыл, 4-бет.
35. Құрбанова И. Заңгер мен психолог іс-әрекетінің психологиялық процестер жүйесіндегі қасиеттері мен сипаты. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті Хабаршысы. Психология сериясы. №6 – 2008 ж., 123- 128 бб.
36. Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
37. Демин М.В.Проблемы теории личности.М.,1987
38. Лебедев В.И. Личность в экстремальных условиях М: Политиздат,1989
39. Левитов Н.Д. О психических состояниях человека М.Просвещение,1964
40. Леонтьев А.Н.Деятельность. Сознание. Личность.М.,1980.
41. Мир  психологии научно-методич. жур  № 4 (32) Октябрь-Воронеж 2002
42. Захарова А.В.Генесиз самооценки 1989.
43. Зейгарник Б.В.Теории личности в зарубежной психологии,М.,1996.
44. Здравомыслов А.Г. Потребности, интересы, ценности М.,1986.
45. Иванова Е.М.Основы психологического изучения профессиональной деятельности.
46. Гофман Ирвинг Представление себя другим в повседневной жизни М: Канон-пресс Ц. 2000
47. Денис Кун Основы психологии.  Все тайны поведения человека М.; ’’ ОЛМА-ПРЕСС’’ 2003
48. .Ковалев В.И. Мотивы поведения и деятельности. М.,1988.
49. Немов Р.С. Психология т3.М.,1995
50. Нурмахамбетов А.Кәсіби бағдарлау мәселелері және өмір мағынасы  // журнал «Педагогика»,№4 (3)2005ж
51. Общая психодигностика.Под.ред А.А.Бодалева, В.В.Столина,М.,1987.
52. Плотонов К.К.Структура и развития личности .М.,1986.
53. Романов В.В.Юридическая психология.М.,1999.
54. Ситковская О.Д. Судебно-психологическая экспертиза аффекта. Мет.пособие М,.1983.
55. Столяренко А.М.Психологические приемы в работе фриста.М.,2000.
56. Таранов П.Приемы влияния на людей.М.,2000.
57. Человек и профессия // серия выпусков.- Л.Лениниздат ,1975.
58. Чеснокова И.И. Самосознание, саморегуляция, самодетерминация личности. //Проблемы психологии личности.М.,1982

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОСЫМШАЛАР

 

ҚОСЫМША «А»

 

 Дж. Тейлордың  қобалжу деңгейін зерттеу әдістемесі 

      Сұрақнама 50 тұжырымнан тұрады. Әр  тұжырымды оқып зерттелуші өзінің  ойын біліреді. Тестке 15-20 минут жұмсалады.

   Тейлордың қорбалжу деңгейін  зерттеу әдістемесін орыс тілін  де бейімдеген Т.А.Немчинова.

    1975 жылы В.Г.Норакидзе әдістеменің  «жалған» шкаласын өңдеп шығарған. Егер осы шкала бойынша көп  балл жинаса, онда зерттелуші  өзінің ойын біліреді. Тестке 15-20 минут жұмсалады.

    Тейлордың қобалжу деңгейін зерттеу  әдістемесін зерттеу жауап беріп  болған соң, жауаптарды кілтке  саламыз.

 

Сауалнама сұрақтары:

1. Егер менде біреу тітіркендірсе  мен оған өзі туралы не ойлайтынымның барлығын айтып саламын.
2. Егер өзімнің құқығымды қорғау үшін денелік күш көрсету керек болса, мен оны  ойланбай істеймін.
3. Мен өзім ұнатпайтын адаммен кездескенде мен оны байқатпай  түртіп немесе итеріп жібере аламын.
4. Басқа біреумен келісе алмай жатқанда мен столды қолымен ұра алам, себебі маған көңіл аударғанын немесе өзімнің дұрыстығымды дәлелдегім келеді.  
5. Мен ылғида басқалар менің құқығымды сыйламайтынын сезініп тұрамын.
6. Мен өткенді еске ала отырып, кейде  өзіме деген өкпені сезінемін.
7. Сырт көзге байқатпағаныммен, кейде мені ішкі көреалмаушылық сезімім жегідей жейді.  
8. Егер мен таныстарымның жағымсыз қылықтарын ұнатпасам оны мен өздеріне  тікелей айта аламын.
9. Мен қатты ашуланғанда ауыр сөздер қолданамын.
10. Егер маған қол көтерсе, мен оны бірінші болып ұруға тырысамын.
11. Мен соншалықты ашуланғанда заттарды лақтыра бастаймын.
12. Менде пәтерімдегі мүліктердің орнын ауыстырып қоюға немесе мүлдем ауыстырып тастағым келетін кездер жиі болып тұрады.
13. Адамдармен қарым-қатынаста мен жиі өзімді жарылуға дайын тұрған «оқ толы бөшке» сияқты сезінемін.
14. Кей-кездері мен басқаларды келемеждеп, әзілдескім келіп тұрады.
15. Мен ашуланғанда, түнеріп кетемін.
16. Басқа адаммен сөйлескенде оның сөзін бөлмеуге, құлақ салып тыңдауға тырысамын.
17. Жас кезімде менің елді «жұдырықтауым жиі болатын» .
18. Егер мені әдейі итеріп жібергенін білсем, онда іс нашырға шауып,  қол жұмсауға дейін барамын.
19. Менің жұмыс столымның үстіндегі ретсіздік шығармашылықта әрекет етуіме мүмкіндік береді.
20. Мен қатты ашуланған кезімде қолыма не түссе, соны  сындыратыным есімде.
21. Кейде адамдарды көрудің өзі мені тітіркендіреді.
22. Көбінде мені жиі өзге адамдарға жақсылық жасауыма  қандай жасырын себептері болатыны қатты таңдандырады.
23. Егер мені қатты өкпелетсе,  онда  менің ешкіммен сөйлескім келмейді.
24. Кейде мен өзіме ұнамайтын адам туралы әдейі жағымсыз нәрселер айтамын.
25. Қатты ызаланғанда мен өте ауыр, ауыр  сөздер айтып ұрысамын.
26. Мен кішкентайкезімде төбелестен аулақ жүретінмін.
27. Мен қашан және не себепті    біреуді ұру керектігін білемін.
28. Мен қатты ызаланғанда есікті тарс жабуым мүмкін.
29. Менің айналамдағы адамдар мені  жақтырмайтын сияқты.
30. Мен жиі өзімнің мазасыздану мен сезімімді жиі айналамдағылармен бөлісемін.
31. Мен өте жиі сөзім және іс-қимылым арқылы өзіме зияндық келтіремін.
32. Маған біреу қатты дауыс көтерсе,  менде солай жауап беремін.
33. Егер маған  біреу бірінші болып  қолкөтерсе менде сондай қимылмен  жауап қайтарамын.
34. Мені киім мен заттардың өз орнында жатпауы ашуландырады.
35. Егер бұзылған не жыртылған заттарды орнына келтіру қолымнан келмесе, ызаланып оны  соңына дейін жыртып және сындыратын боламын.
36. Мен үшін өзге адамдар табыстырақ сияқты.
37. Мен өзіме ұнамайтын адамды ойыма алсам, оған қалай жамандық келтірсем деген ой келеді.
38. Кейде тағдыр менімен қатал әзілдескен  болып көрінеді.
39. Егер  менің қалауымша қарым-қатынасқа түспесе, мен қатты ренжитін боламын.