Іскерлік ойын

ІСКЕРЛІК  ОЙЫН

 

• ҚИЫН БАЛА- ол кім?

 

ψ

 

ψ

ҚИЫН  БАЛА- ол кім?

 

• Кімге“қиын” ?
• -жеткіншекке ме ?
• -үлкендерге ме?
• -жеткіншек болу оңай ма ?

Іскерлік ойын МАҚСАТЫ:

 

• Жеткіншектің өміріндегі өтпелі қиын  кезеңі мәселесін талдау

 

міндеттері:

 

 

1. Тәртіпсіздіктер,

 қиындықтар

 себептерін анықтау

 

Қиын жағдайаттардан шыға алу, мәселелерді шешуге көмек

• -Баланың “қиын” болуына қандай орта әсер етеді ?
• -Сіздіңше “қиын” бала болғаны үшін жауапты кім ?

«Отбасы – бұл үлкендердің орын тепкен орны, жастардың ұшып шығатын алаңы, ал әрқайсысының қарым-қатынастағы шамшырағы»

• Отбасындағы психологиялық оңды ахуал, татулық пен тыныштық, жайдары қабақ, пейіл-береке – оның барлық мүшелерінің ырысы, ойға алған істерінің өрге басып, мақсаттарының жүзеге асуының кепілі.

 

ЭПИГРАФ

Талдалықшы:  

 

 

• Жеткіншектік жас кезеңі және қиын бала-бұл бір мәселе ме?

 

• Қиын бала –ол кім?   Ол қандай?

 

Қиын бала портреті                       (ауызша сипаттайық…)

 

 

«өтпелі», «қиын», «күйзеліс, дағдарыс» кезеңі деп те аталып жүр…

 

10-11; 14-15 жас

Талдау

 

• Жеткіншектің тәртібіндегі өзгерістердің себебі неде деп ойлайсыз?

 

 

 

• Мысал келтіріп мәселе туралы ой бөліссек…

ТОПТЫҚ  ЖҰМЫС

 

 

 

• ЖЕТКІНШЕК МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫНДАҒЫ қиындық  тудырушы себептердің тізімін жазыңыз

 

• Талдау

ЖЕТКІНШЕК–  ҚИЫН БАЛА

 

«Жеткіншек тәртібіндегі өзгерістер,негізгі себептері»

 

Воспи-

татель

«ЕСТЕ ҰСТАҢЫЗ!»

 

 

1cебеп– өзіне назар аударту үшін күрес

 

Айтқанды  тыңдамау- бұл да өзіне назар аударту мүмкіндігі, назарға ие болу-баланың эмоционалдық көңіл-күйі үшін қажет

«ЕСТЕ ҰСТАҢЫЗ!»

 

2 себеп – өзін көрсету, керек болу, қатарының алды болу үшін күрес

Жеткіншек үлкендер тарапынан  небір ақыл-кеңестерге,сын-ескертулерге, сенбеушілікке қарсы күрес жариялайды.

Ол өз пікіріне, өзінің шешім қабылдауына (кейде қате болса да), өзіндік  тәжірибеге ие болуға  ұмтылыс жасайды

 

«ЕСТЕ ҰСТАҢЫЗ!»

 

3. себеп – кек қайтару

Жеткіншек мына жағдайларда кек қайтаруы мүмкін:

• Өзін өзгелермен төмендетіп (кемсітіп) салыстырғаны үшін;
• Өзгелердің алдында ұятқа қалдырғаны үшін;
• Әділетсіздікке жауап ретінде
• Берген уәдеге тұрмағандығы үшін;

 

 

 

«ЕСТЕ ҰСТАҢЫЗ!»

 

4 себеп–  оқу проблемаларымен байланысты, сыныптастарымен, мұғалімдермен қарым-қатынастың нашар болуы, төмен бағалануы себепті

  өз жетістігіне сенбеу, қарсылық көрсету.

 

 

«ЕСТЕ ҰСТАҢЫЗ!»

 

• Жеткіншектік дағдарыс – балалық шақтан ересектік өмірге өту шегі. Дағдарыстың қанағаттандырылуы - күрделі жаңа қажеттіліктердің туындауымен сипатталады. Сырт көзге қатаңдық, қырсықтық, тұйықтық т.б. көрініс береді.
• Дағдарыс себептері:
4. Сыртқы факторлар: ересектердің үздіксіз бақылауы (опека), қамқорлығы, ал жасөспірім мәселелерін өзбетті шешуге ұмтылады.
5. Ішкі факторлар: ойлағанына қол жеткізуде кедергі жасайтын әдеттер мен мінез сапалары (тыйымдар, әдеттер, ересектерге бағыну әдеті)

Дағдарыстың физиологиялық негіздері

 

• Бойы мен салмағының күрт өсуі;
• Жыныстық пісудің бастапқы кезі;

 

Толығырақ- 

 

 

Физиологиялық өзгеру

 

Бойы

 

Салмағы

 

Дене пропорциясы 

 

Пісіп-жетілу (жыныстық)

Жеткіншектердің физиологиялық өзгерістері

 

• Анатомо-фихиологиялық жетілу психологиялық дағдарыс фоны.
• Гармондардың күрделі әрекеттесуі мен жыныстық гармондардың белсенділігі интенсивті физикалық және физиологиялық дамуға әкеледі.
• Бойы мен дене салмағының күрт өсуі байқалады. Басы, қол-аяғы ересектер көлеміне жетеді, сүйек қаңқасы жылына 4-7 см. өседі. Жасөспірім өзін икемсіз, ыңғайсыз сезінеді.
• Қарқынды даму нәтижесінде жүрек, өкпе, қан айналым қызметтері өзгереді→қан қысымы (АД)→шаршау→көңіл-күйінің өзгермелілігі→гармональды тасу→ұстамсыздық.

 

Дағдарыстың психологиялық негіздері

 

• Өзінің ішкі әлеміне үңілу, қызығушылық
• Мінез-құлықтың өзгеруі

Өзінің сыртқы түріне аса көңіл бөлу

 

Өзге жыныс  өкіліне қызығушылықтың артуы

Жеткіншектің жыныстық сәйкестіктері мен сексуалды мінез құлқы

 

• Жеткіншектер өздерін өз жынысының өкілдерімен сәйкестендіре бастайды. Бұл кезде өзіне өзге жыныс өкілінің қатынасы маңызды болып, сырт бейнесіне басым назар аударады; шашы, киімі, бет әлпеті, өзін өзі ұстауы, дене бітімі.
• Қыздар мен ұлдардың бір-біріне ынтығуы алғашында “мазақтау”, “қырындау” түрлерінде көрінеді. Кейіннен бір-бірімен қатынастағы ұялу жоғалады.

• Үлкен болып есептелуге тырысу.
• Сенімдерінің қалыптасуы.
• Екіұшты құндылықтарының болуы.
• Өзін өзі тану, өзіндік сана, өзін өзі бағалау және өзін тәрбиелеуді қажетсінуінің қалыптасуы

 

Дүниетанымдық өзгерістер.

• Көңіл-күйдің жиі ауыспалылығы

Жеткіншектің тұлғалық ерекшеліктері

 

• Тұлға бағыттылықтарының түрлері:

Гуманистік бағыт

Эгоистік бағыт

Суицидалды бағыт

• Өзін-өзі анықтау. Өз болашағын болжау кезінде, мектеп бітірген шақта көрінеді.

• Тәртібіндегі, мінезіндегі өзгерістер  
                        Тәуелсіз болу кризисі

 

• қасарыспалық,
• қыңырлық,
• негативизм,
• Өзім білем деу,
• Үлкендерді құрметтемеу, бұрын орындап жүрген талаптарына қарсылық,
• Қарсылық, дөң-айбат
• Өз дүниесін  қорғаштау.

       Кейбір балалық мінез енді  мүмкін емес.Алайда кейбір үлкендерге  тән мінез-құлықтар формасы оған  әлі таныс емес.Ол тезірек үлкен  адам болғысы келеді, алайда кей  қиын да жауапты  мәселелерді  шешуге  оның күші жетер емес, қолынан келмейді.

.

 

 

Мінез-құлқының тұрақсыздығы,

екіұштылығы

Әлеуметтік  өзгерістер: негізгі іс-әрекеттің  өзгеруі.Қоршаған ортамен, құрбыларымен тығыз қарым-қатынасты, өзіне деген  назардың болуын қажетсіну.

Жеткіншектің үлкендерге айтқысы келетіні: (В.А.Сухомлинский бойынша)

 

• Не опекайте меня, не ходите за мной, не связывайте каждый мой шаг, не свивайте меня пеленками присмотра и недоверия, не напоминайте и словом о моей колыбели.
• Я самостоятельный человек. Я не хочу, чтобы меня вели за руку. Передо мной высокая гора. Это цель моей жизни. Я вижу ее, думаю о ней, хочу достичь ее, но взойти на эту вершину хочу самостоятельно. Я уже поднимаюсь, делаю первые шаги. И чем выше ступает моя нога, тем более широкий горизонт открывается мне, тем больше я вижу людей, тем больше познаю их, тем больше людей видят меня. От величин и безграничности того, что мне открывается, делается страшно. Мне необходима поддержка старшего друга. Я достигну своей вершины, если буду опираться на плечо сильного и мудрого человека. Но мне стыдно и боязно сказать об этом.
• Мне хочется, чтобы все считали, что я самостоятельно, своими силами доберусь до вершины».  
  

  

 

•  Отбасы   өмірінде  кездесетін дағдарыстардың әсерінен көп жағдайда көптеген келеңсіздіктер, соның ішінде баланың “қиын болу” себебі дәл осы кезде  пайда болады, өйткені, осы кезде баланың жас, жеке  ерекшеліктерін ата – ана әр түрлі ескереді немесе мүлдем баламен істері болмайды...
• Қарым – қатынастағы дағдарыстардың  қатар келуі: жеткіншек жас  дағдарысы және ата – ананың 40 жастық дағдарысы болып табылады. Бұл кезеңде ата – аналар өз құндылықтарын қайта қарайды, ал балалар билікке ұмтылып шу шығарады.

 

 

Отбасының баламен қарым-қатынасындағы олқылықтар

Мұғалімнің оқушымен қарым-қатынасындағы  жіберілетін қателіктер

 

• Есімін есте сақтамай, тегі арқылы атау
• Әңгіменің  төмендету (мұқату)  түрінде болуы
• Жасөспірімнің толық тұлғалық бағасынан бұрын  үлгерім бағасына көңіл аудару
• Бір оқушының жетістігімен басқа оқушының кемшілігін  қарсы қою

Жеткіншектермен қалай қарым –қатынас жасау қажет?

 

Түсіну 

Қабылдау

Достық көмек

 

Менің балам (оқушым)-”қиын”.

НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?

ЖЕТКІНШЕК–  ҚИЫН БАЛА

 

Қиындықтарды  оңтайлы шешу жолындағы

«ЗАҢДАР МЕН ЕРЕЖЕЛЕР»

ЖЕТКІНШЕК–  ҚИЫН БАЛА

 

1  заң

– Жеткіншекті белгілі бір талаптар мен тәртіптерді ұстануға төзімділікпен бірте-бірте үйрету керек.

 

2 заң

– Тиымдар мен талаптар көп және қатаң болмауы тиіс

 

3 заң

– Тиымдар мен талаптар жеткіншектің маңызды құндылықтарына қарама-қайшы болмауы тиіс

4 заң

– Педагогтар мен ата-ананың (үлкендердің) қоятын тиымдары мен талаптары бірдей, бірыңғай болуы тиіс.

 

  
 
Психологтан жеткіншектерге жадынама    

 

• Егер де сен қандай да бір қиын жағдайға душар болсаң, есіңде болсын- шешілмейтін жағдайлар болмайды. Шешілетін жолдар әрқашанда бар, тек қана соны таба білу керек. Егер біздің ұсынып отырған кеңестерімізді пайдалансаң, сен сол қиын жағдайдан, өзің қиналмай шығасың.
•  
• 1 кеңес. Қиын жағдайға түсіп қалсаң үрейге немесе күйзеліске түспе. Жағдайыңа өзің анық талдау жасауға тырыс.
• 2 кеңес. Осы қалыптасқан жағдайды кім жасады соны анықта. Егер өзің болсаң, барлық жауапкершілікті өзіңе ал. Жақсылап ойлан, тағы да қай жерден, қандай қауіп болуы мүмкін.
• 3 кеңес. Осы қалыптасқан жағдай туралы кімге ашық айта аласың, соны ойла.