Отбасымен байланыс орнатудың педагогикалық негіздері

  Отбасымен байланыс орнатудың  педагогикалық негіздері

 В.А.Сухомлинский оқушылардың  ата-аналарымен жұмыс жасаудың  маңызына ерекше назар аударып:  «Тек ата-аналармен бірге, жалпы  күш-жігерді біріктіру арқасында  мұғалімдер балаларға үлкен адамдық  бақыт беруі мүмкін», - дейді. Олай  болса, отбасы мектеппен бірге  тәрбиелік ортаның тұтастай негізгі  ықпал ету факторларын жасайды.     Қазіргі мектепте жағдай көптеп  өзгеруде: оқу және тәрбие процесінің  құрылымы мен мазмұны, соған  сай мұғалімдер мен оқушылардың  көзқарастары, олардың өзара қарым-қатынасы, сабақтың ұйымдастыру формалары  мен өткізу технологиясы, көптеген  оқу пәндерін оқытудағы жаңа  көзқарас, сонымен қатар сыныптан  тыс тәрбие жұмысы. Мектепті басқару  ісі біртіндеп демократиялық  бағытты ұстануда.     Олай  болса, сынып жетекшісінің ата-аналармен   жұмыс жасауының қажеттілігі  төмендегідей жағдайлармен себептеледі:

• баланың өмірін ұйымдастыруда, оның тәрбиесіне қатысты мәселелерді шешуде ортақ көзқарастың болуы;
• баланың отбасы мен мектеп жағдайындағы дамуын және әлеуметтенуін тиімді ұйымдастыру мақсатында тәрбиенің бірыңғай ұстанымдарын қою;
• баланың әлеуметтік-педагогикалық және психологиялық даму жағдайын ескере отырып, тәрбиенің мақсаты мен міндеттерін дұрыс анақтау, оларды жүзеге асыру;
• баланың жан-жақты үйлесімді дамуы үшін тәрбиелік ықпалды тиімді және нәтижелі ұйымдастыру;
• балаға мектеп пен мектептен тыс тәрбие мекемелерінің, ата-аналар мен жұртшылықтың педагогикалық қолдауын ұйымдастыру;
• баланы түрлі ортада, әр түрлі жағдайларда жан-жақты жақсы танып білу;
• балаға ықпал етудің жалпы тәсілі мен техникасын ойластыру, әртүрлі өмір жағдайында оның тұлғасына әсер етуде күш-жігерді біріктіру;
• сынып жетекшісі, оқушылар және ата-аналардың жағымды көңіл-күйін, өзара жағымды түсіністік пен ынтымақтастық қарым-қатынасын орнықтыру, т.с.с.

Ата-аналармен жүргізілетін жұмыс  неғұрлым тиімді болуы үшін олармен  байланыстың түрліше формаларын қолдану қажет. Өкінішке орай, көптеген сынып жетекшілері тоқсанның аяғында үлгерім қорытындылары туралы ата-аналар жиналысын өткізумен және оқу үлгерімі төмен немесе тәртібі нашар балалардың ата-аналарын мектепке шақырумен шектеледі. Бұл жағдайда сынып жетекшілері өз оқушыларының үйдегі жағдайларын нашар біледі және ата-аналармен барлық уақытта бірдей келісіп әрекет жасамайды.

Ата-аналармен жұмыста жұмыстың ұжымдық және жекелік түрлерін ұштастырып отырған жөн. Ата-аналар жиналысында болған түсіндірме жұмыстарын ата-аналармен үйде және мектепте жеке кездескенде жалғастырып отыру керек. Жеке әңгімелер ұжымдық жұмыстың түрлері мен мазмұнын айқындауға, ата-аналармен өткізілуге тиісті шараларды белгілеуге көмектеседі.

Ата-аналармен жүргізілетін негізгі  жұмыс түрлерін қарастырайық.

Оқушының (отбасына) үйіне  барып тұру. Бұл – ата-аналармен жеке жұмыс істеудің неғұрлым кең тараған және тиімді түрі. Отбасына бару арқылы сынып жетекшісі:

• оқушысының тұрмыс жағдайымен танысады;
• ата-анамен, отбасының басқа мүшелерімен әңгіме барысында оқушының мінезі, қызығуы мен икемділігі, үлкендер мен кішілерге қарым-қатынасы туралы мағлұмат алады;
• ата-анаға, отбасындағы жасы үлкендерге оқушының үйдегі жұмысын ұйымдастыру, күн тәртібі, тазалық ережелерін сақтау, еңбекке баулу әдістері туралы педагогикалық кеңестер береді.

Оқушының отбасына алғашқы рет, әдетте, оқу жылы басталғанға дейін  немесе бірінші тоқсанның бас  кезінде барады. Алғашқы барудың  мақсаты – оқушының үйдегі өмірімен, тұрмыс жағдайымен танысу.

Әрбір отбасы өзіндік дәстүрлері, өзара қалыптасқан қатынастары  бар күрделі институт. Осының бәрін  жақсы біліп, бала тәрбиелеудегі  жақсы және осал жақтарын айқындап отыру қажет.

Отбасына алғаш рет барғанда оқушының өзін үйде қалай ұстайтынын, үй шаруасына қатысатынын/қатыспайтынын, өзінің оқу құрал-мүліктерін қалай  ұстайтынын, белгіленген режимді  орындайтын/орындамайтынын анықтауға  болады. Бұл жолы оқушының өзімен де әңгімелесіп, оған үй тапсырмаларын  орындау туралы кеңес беріп, сыныптан тыс оқуға кітаптар ұсынған жөн.

Ата-анамен әңгіме нақтылы және мазмұнды болу үшін, ең алдымен, «Жеке оқушыны  білуге арналған диагностикалық картадағы» мәліметтерді мұқият зерттеу қажет. Мұнда баланың мінез-құлқындағы, дамуындағы дербес ерекшеліктері көрсетіледі. Демек, ата-анамен баланың үлгерімі туралы ғана емес, оның басқа да қасиеттері мен қабілеттері жөнінде әңгімелесіп, кемшіліктер мен олқылықтар болған жағдайда, оларды жою жолдары туралы нақты психологиялық-педагогикалық  кеңестер беруге мүмкіндік жасайды.Сонымен  қатар, ата-анамен және отбасының өзге мүшелерімен әңгімелесу арқылы картаны  жаңа мәліметтермен толықтыруға  болады.

2 кесте - Жеке оқушыны білуге арналған диагностикалық карта 

Диагностикалық картада бағалаудың мынадай шартты белгілерін қолдануға  болады:     ▲– өте жақсы (қызыл сиямен)

■ – жақсы (жасыл сиямен)

 ● – орташа (көк сиямен)

           ▼– төмен (қара сиямен).

 Отбасына баратын уақыт ата-анаға  алдын-ала ескертілуі тиіс. Кейбір  жағдайларда (бала себепсіз сабаққа  келмеген, ауырып қалған, жағымсыз  әрекет жасаған кезде) сынып  жетекшісі оқушының үйіне ескертусіз  келе береді.

 Оқушылардың отбасындағы жағдайын  жақсы білу тәрбие жұмыстарын  дұрыс жоспарлап, табысты жүргізуге  мүмкіндік береді. Мысалы, сынып  жетекшісі кейбір ата-аналардың  мадақтау және жазалау шараларын  қолданғанда жіберетін қателіктерін  анықтайды (жақсы баға үшін  ақша беру, әділетсіз жазалау,  т.б.). Осындай материалдарды жинақтап, кезекті жиналыста «Отбасында  мадақтау және жазалау шараларын  қолдану» деген тақырыпқа әңгіме  өткізуге болады.

 Бастауыш сынып оқушыларын  күн тәртібін сақтауға үйрету  қажет. Мектеп оқушыларының жұмысқа  қабілеттілігі, оқудағы жетістіктері, тәртіптілігі және күнделікті  мінез-құлқы көбінесе отбасында  қалыптасқан қарым-қатынастарға, күн  тәртібін сақтауға байланысты  екендігін бақылаулар көрсетіп  отыр. Сынып жетекшісінің кеңесі  бойынша ата-аналар өз балалары  үшін нақтылы орындалатын күн  тәртібін жасауларына болады. Сынып  жетекшісі бұл жөнінде ата-анаға  нақты нұсқаулар беріп,  күн  тәртібін құрастыруға көмек көрсетеді.  Белгілі бір күн тәртібіне  үйрену уақытты үнемдеуге, бос  уақытты дұрыс ұйымдастыруға  ықпал жасайды. Белгілі бір  режимге әдеттену алғашқыда едәуір  күш жұмсауды қажет етеді. 

                                                                                                           Пайдаланылған әдебиет тізімі

1. Азаров Ю.П. Семейная педагогика. –Москва,1990;

2. Әбиев Ж.,Бабаев С.,Құдиярова А. Педагогика. –Алматы,2004;
3. Подласый И.П. Педагогика. –Москва, 2003;
4. Сухомлинский В.А. Родительская педагогика. –Москва, 1977;
5. Қоянбаев Ж.. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. –Алматы,1989;
6. Макаренко А.С. Ата-аналар кітабы. –Алматы, 1985;