Электр қондырғыларын орнату қағидалары

Қорғану ретінде қоректендіруді автоматты ажырату қолданылатын электр жабдықтарында әлеуеттер теңестірілуі тиіс.

Қоректендіруді автоматты ажырату үшін артық ток немесе дифференциалды тогына жауап беретін қорғану-коммутациялық аппараттары қолданылуы мүмкін.

175. Ашық өткізгіш бөліктер  нөлденген кезде қоректендіруді автоматты ажырату уақыты осы Қағидалардың 5-қосымшасы 43-кестесінде көрсетілген шамалардан аспауы тиіс.

Көрсетілген ажырату уақыты шамалары электр қауіпсіздігін, оның ішінде І класты қолды сайман, тасымал және жылжымалы электр қабылдағыштарын қоректендіретін топтық тізбектерде қамтамасыз етуге жеткілікті болып саналады.

Тарату, топтық, қабаттық және өзге қалқаншаларды қоректендіретін тізбектерде ажырату уақыты 5 секундтан аспауы тиіс.

Ажырату уақыты шамалары 43-кестеде көрсетілгеннен асуына жол беріледі, бірақ 5 секундтан аспауы тиіс тарату қалқаншаларынан қоректенетін тек тұрақты электр қабылдағыштары немесе мына шараларды орындаған кездегі қалқандарынан соң рұқсат етіледі:

1) басты жерге тұйықтау  шиналары және болу қалқаны  арасындағы қорғаныс өткізгішінің  толық кедергісінің шамалары  мына белгіленген формуладан  аспайды:

 

 

Zп = 42 × Zц / U0,

 

 

бұл жерде Zп – қорғаныс өткізгішінің толық кедергісі, Ом; Zц – «фаза -нөл» тізбегінің толық кедергісі, Ом; U0 – тізбектің номиналдық фазалық кернеуі, В; 42 – басты жерге тұйықтағыш шинасы мен болу қалқаны (қалқаншасы) арасындағы қорғаныс өткізгішінің аймағындағы кернеудің азаюы, В;

2) болу қалқаны (қалқаншасы) жерге тұйықтау шинасына әлеуеттерді  теңестірудің негізгі жүйесі  сияқты бөгде өткізгіш бөліктерін  қамтитын әлеуеттерді теңестірудің  қосымша жүйесі қосылған.

Дифференциалды тогына әсер ететін ҚАҚ қолданылуына рұқсат етіледі.

176. Төрт өткізгіш үш  фазалық тізбектерінде дифференциалды  тогына әсер ететін ҚАҚ қолданылуына  рұқсат етілмейді. Мұндай тізбектерден  қоректенетін жекелеген электр  қабылдағыштарын қорғау үшін  ҚАҚ қолданылуы қажет болса, электр  қабылдағышының қорғау өткізгіші  қорғану-коммутациялық аппаратына  дейін бейтараптамаға қосылуы  тиіс.

177. Оқшауланған бейтараптамасы  бар үш фазалық тораптарында  ашық өткізгіш бөліктеріне екі  еселік тұйықталу кезіндегі қоректендірудің  автоматты ажыратылуы уақыты осы Қағидалардың 5-қосымшасы 44-кестесінде көрсетілгенге сәйкес келуі тиіс.

178. 1 кВ дейінгі электр  қондырғыларындағы әлеуеттерді  теңестірудің негізгі жүйесі  мына өткізгіш бөліктерін өзара  қосуы тиіс:

1) қоректендіретін желінің  тұйық жерге қосылған бейтараптамасын;

2) электр қабылдағыштары  ашық өткізгіш бөліктерінің жерге  тұйықтаушы өткізгіштерін;

3) ғимаратқа кіруде қайта  жерге тұйықтау жерге тұйықтағышына  қосылған жерге тұйықтағыш өткізгіштерін;

4) ғимаратқа кіретін қатынас-байланыстық  метал құбырлары (ыстық және суық  сумен жабдықтау, жылу, кәріз, газбен  жабдықтау және т.с.с.).

Егер газбен жабдықтау құбырының үйге кірмесінде оқшаулайтын тетігі болса, әлеуеттерді теңестірудің негізгі жүйесіне құбырдың тек ғимарат ішіндегі бөлігі қосылады;

5) ғимарат қаңқасының  металл бөліктері;

6) желдету мен шартқа  сәйкестендіру, орталықтандырылған  жүйелерінің металл бөліктері  осы жүйелердің қоректендіру  қалқандарының жерге тұйықтау  шиналарына қосылады;

7) 2 және 3-санаттағы найзағайдан  қорғау жүйесінің жерге тұйықтау  құрылғысы;

8) қорғану жерге тұйықтауының  жерге тұйықталатын құрылғысына  жұмыстық жерге тұйықтау торабына  қосылуға шектеулер болмаса, функционалды (жұмыстық) жерге тұйықталатын өткізгіш;

9) телекоммуникациялық кәбілдерінің  металл қабықшалары.

Ғимараттардың сыртынан кіретін өткізгіш бөліктер ғимараттарға кірменің қасынан қосылуы тиіс.

Әлеуеттерді теңестірудің негізгі жүйесімен қосылу үшін барлық көрсетілген бөліктер әлеуеттерді теңестірудің жүйесі өткізгіштердің көмегімен басты жерге тұйықтау шинасына қосылуы тиіс.

179. Әлеуеттерді теңестірудің  қосымша жүйесі жанасуға қол  жететін ғимарат құрылыс құралымдарының  металл бөліктері, штепсельдік розеткалардың  қорғану өткізгіштерімен қоса  қорғану жерге тұйықтау және  нөлдік өткізгіштерді қоса алғанда  барлық бір мезетте жанасуға мүмкін стационарлық электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктері мен бөгде өткізгіш бөліктерінен болуы тиіс.

180. Әлеуеттерді теңестіру  үшін электр тізбегі өткізу  қабілеті мен іркіліссіз жұмысына  қарай қорғану өткізгіштеріне  қойылатын осы Қағидалардың 214-тармағы  талаптарын қанағаттандырса, арнайы  ескерілген өткізгіштер немесе  ашық және бөгде өткізгіш бөліктері  қолданылуы мүмкін.

181. Екі еселік немесе  күшейтілген оқшаулама көмегімен  қорғану ІІ класты электр жабдығы  қолдануымен немесе ток өткізгіш  бөліктерінің тек негізгі оқшауламасы  бар электр жабдығын оқшаулайтын  қабықшаға енгізу арқылы қамтамасыз  етіледі.

Екі еселік немесе күшейтілген оқшауламасы бар жабдықтың өткізгіш бөліктері қорғану өткізгішіне немесе әлеуеттерді теңестірудің жүйесіне қосылмауы тиіс.

182. Тізбектерді қорғаудың  электрлік бөлінуі бір тізбек  үшін қолданылады.

Бөлінетін тізбектің ең жоғары жұмыс кернеуі 500 В аспауы тиіс.

Бөлінетін тізбектің қоректенуі бөлгіш трансформаторынан немесе оған тең қауіпсіздік дәрежесін қамтамасыз ете алатын өзге көзден жасалуы тиіс.

Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін ток өткізгіш бөліктердің өзге тізбектердің жерге тұйықталған бөліктері мен қорғану өткізгіштерімен қосылуы болмауы тиіс.

Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін тізбектер өткізгіштері өзге тізбектерден бөлек жүргізіледі. Ол мүмкін болмаса, мұндай тізбектер үшін, кәбілдер мен сымдардың номиналды кернеуі бірге жүргізілген тізбектердің ең жоғары кернеуіне сәйкес болып, әр тізбек артық токтан қорғалса, металл қабықшасы, сауыты, экраны жоқ кәбілдері немесе оқшаулама құбырлары, қорапшаларда және арналарда жүргізілген, оқшауланған сымдары қолданылуы қажет.

Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктері қорғану өткізгіштеріне және өзге тізбектердің ашық өткізгіш бөліктеріне қосылмауы тиіс.

Бірнеше электр қабылдағыш бөлгіш трансформаторынан қоректенетін болса, мына жағдайлар орындалуы тиіс:

1) электр қабылдағыштарының  ашық өткізгіш бөліктерінің трансформатордың  металл корпусымен электрлік  байланысы болмауы тиіс;

2) электр қабылдағыштарының  ашық өткізгіш бөліктері өзара  әлеуеттерді теңестірудің жергілікті  жүйесінің оқшауланған орынды  өткізгіштерімен қосылуы тиіс;

3) барлық штепсельдік  розеткалардың әлеуеттерді теңестірудің  жергілікті жерге тұйықталмаған  жүйесіне қосылған қорғану түйіспесі  болуы тиіс;

4) ІІ класты жабдықты  қоректендіретіндерден басқа барлық  икемді кәбілдердің әлеуеттерді  теңестірудің өткізгіші ретінде  қолданылатын қорғаныс өткізгіші  болуы тиіс;

5) ашық өткізгіш бөліктеріне  екі фазалық тұйықталу кезіндегі  қорғану құрылғысының ажыратылуы  уақыты осы Қағидаларға 5-қосымшаның              44-кестесінде көрсетілген шамалардан аспауы тиіс.

183. Қоректендірудің автоматты  ажыратылуы талаптары орындалуы  мүмкін болмаса, ал өзге қорғаныс  шараларының қолдануы мүмкін  емес немесе жерге тұйықталмаған  болмаса, 1 кВ дейінгі электр қондырғыларына  оқшаулайтын (өткізбейтін) үй-жайлар, аймақтар, алаңдар қолдануы мүмкін.

Мұндай үй-жайлардың және аймақтардың, алаңдардың кез келген нүктедегі оқшаулайтын еденнің жекелеген жеріне кедергісі мыналардан төмен болмауы тиіс:

мегаомметрмен 500 В кернеуіне өлшенген 500 В дейін қоса электр қондырғысының номиналды кернеуі кезінде – 50 кОм;

мегаомметрмен 1000 В кернеуіне өлшенген 500 В астам номиналды кернеуі кезінде – 100 кОм.

Оқшаулайтын (өткізбейтін) үй-жайлар (аймақтар, алаңдар) үшін, ең болмағанда, мынадай үш шарт орындалғанда, 0 класты электр жабдығын қолдануға рұқсат етіледі:

1) ашық өткізгіш бөліктер бір бірінен және бөгде өткізгіш бөліктерінен кем дегенде 2 м алыстатылған. Бұл арақашықтықты 1,25 м дейін азайтуға болады;

2) ашық өткізгіш бөліктер бөгде өткізгіш бөліктерінен оқшаулау материалынан жасалған кедергілермен бөлінген. Бұл жерде 1) тармақшада көрсетілген арақашықтықтар кедергінің бір бөлігі жағынан қамтамасыз етілуі тиіс;

3) бөгде өткізгіш бөліктері 1 мин ішінде 2 кВ кем емес ауыспалы тогының сынамалы кернеуін ұстайтын оқшаулаумен жабылған.

Оқшаулайтын бөлмелерде (аймақтарда) қорғану өткізгіші ескерілмеуі тиіс.

Бөтен өткiзушi бөлменiң бiр бөлiктерiне әлеуеттің күртiгiне қарсы шара сырттай ескерілуi керек.

Айырғыш бөлмелердiң еденіне және қабырғаларына дымқылдық әсерi тимеуі керек.

 

 

4. Желілердегі 1 кВ  кернеуінен жоғары тиімді жерге  тұйықталған  бейтараптамасымен электр қондырғыларының

жерге тұйықтау құрылғылары

 

 

184. Бейтараптамасы тиімді  жерге тұйықталған желінің 1 кВ  жоғары кернеуі бар электр  қондырғыларының жерге тұйықтау  құрылғылары осы Қағидалардың 185-тармағына  сәйкес олардың кедергісіне не  болмаса осы Қағидалардың 187-тармағына  сәйкес жанасу кернеуіне қойылатын  талаптарды сақтаумен, сондай-ақ  осы Қағидалардың 188 және 189-тармақтарына сәйкес олардың құрылымдық орындалуына және осы Қағидалардың 184-тармағына сәйкес жерге тұйықтау қондырғысында кернеуді шектеуге қойылатын талаптарды сақтаумен орындалады. Осы Қағидалардың 183–189 тармақтарының талаптары ӘЖ тiректерінің жерге тұйықтау құрылғыларына қатысты қолданылмайды.

185. Жерге тұйықталған  тогы жерге ағып түсетін жерге  тұйықтау құрылғысындағы кернеу 10 кВ аспауы тиіс. 10 кВ жоғары  кернеу әлеуеттердің шығаруы, ғимараттардың  сыртына шығарған және электр  қондырғылардың сыртқы қоршау  жерге тұйықтау құрылғыларда  рұқсат етiледi. Жерге тұйықтау  құрылғысында 5 кВ жоғары кернеу  болғанда, байланыс және телемеханиканың  шегiнетiн кәбілдерiнiң оқшауламасын  қорғау бойынша және қауiптi әлеуеттерді  электр қондырғының сыртына шығаруын  алдын алу бойынша шаралар  көзделуі керек.

186. Жылдың кез келген  уақытында оның кедергiсiне талаптардың  сақталуымен орындалатын жерге  тұйықтау құрылғысында, табиғи және  жасанды жерге тұйықтағыштар, кедергiлерін  қоса алғанда 0,5 Ом-нан аспайтын  кедергісі болуы тиіс.

Аумақтағы жерге тұйықтағышқа электр әлеуеті және электр жабдықтың қосуын қамтамасыз етудiң теңестiрулерi, бос емес жабдықпен, ұзынынан және көлденең жерге тұйықтау мақсаттардағы және отырғызатын торға олар өзара жалғастыруға салынады.

Ұзынынан жерге тұйықтағыштар, электр жабдықтың жер тереңдiгі 0,5 -0,7 метр қызмет көрсету және iргетастың немесе жабдықтың негiздерiн 0,8 -1,0 метрқашықтықта салу керек. Егер қызмет көрсету туралы тарап бiр-бiрiне аударса, жабдықтың екi қатары үшiн немесе бiр жай тартқышты төсеммен 1,5 м дейiн жабдық негiздерiнiң іргетасы қашықтықтарың ұлғаюна рұқсат етiледi немесе екi қатардың негiздерi мен iрге арасындағы қашықтық 3,0 м аспайды.

187. Көлденең жерге тұйықтағыштар 0,5-0,7 м терендікке жермен жабдықтың аралығында жайлы орындарда салынады. Олар арасындағы қашықтық өсiп келе жатқан жерге тұйықтағыш тордың орталығына шеттегiден қабылданады. Сонымен бiрге шеттен бастап бiрiншi және кейінгі қашықтық тиісінше 4,0; 5,0; 6,0; 7,5; 9,0; 11,0; 13,5; 16,0 және 20,0 м аспауы тиіс. Күш беретiн трансформаторлар және тұйықтағыштарының оны қосудың орындарына, құрылымға шемудi жерге тұйықтауға тұстасқан жерге тұйықтағыш торлардың ұяшықтарының өлшемдерi 6x6 м аспауы тиiс.

Көлденең жерге тұйықтағыштар тұйық контурларды құрастыратындай етiп атқаратын жерге тұйықтау құрылғысы орналасқан аумақтын шеті бойынша салынады.

Егер жерге тұйықтайтын құрылғыны, электр қондырғыны сыртқы қоршау шектерiнде орналастырса, онда оның аумағына кiрулер және кiрулерiнде сыртқы көлденең жерге тұйықтағышқа керiсiнше қосылған екi тiк жерге тұйықтағыштарды қою жолымен әлеует тегiстеледi. Тiк жерге тұйықтауыштар  ұзындығы 3-5 метрболуы керек, ал арасындағы қашықтық кiру немесе кiру қүші тең болуы керек.

188. Жанасу кернеуiне қойылатын  талаптарды сақтаумен орындалатын  жерге тұйықтау құрылғысы кез  келген жыл мезгілінде одан  жерге тұйықталу тогы аққан  кезде қалыптыдан аспайтын жанасу  кернеуінің мәнін қамтамасыз  етуі тиіс. Бұл ретте жерге  тұйықтау құрылғысының кедергiсі  жерге тұйықтау құрылғыда жол  берілетін кернеу және жерге  тұйықталған тогы бойынша анықталады.

Рұқсат етілетін жанасу кернеуінің шектi мәнін анықтауда ықпал етудің есептi уақыты ретiнде қорғау әсерiнiң уақыты және сөндiргiштiң толық ажыратылу уақытының сомасы қабылданады. Негiзгi қорғау жанасу кернеулерi мүмкiн мәндердiң анықтауында резервтегi қорғаудың әсерiнiң уақыты жанында әсерi тиiп кетуi үшiн қызметшiге ауыстырып қосу субұрғыш құрылғы ҚТ түсiнiктi есептi уақыт ретiнде жедел ауыстырып қосуларды өндiрiсте пайда бола алған жұмыс орындары үшiн қабылданады.

Ұзындығына және көлденең жерге тұйықтағыштарды орналастыру мөлшерленген мәндерге дейiн жанасу кернеулерiнiң шектеуiнiң талаптары және жерге қосылатын жабдықтың жерге тұйықтағыш оралымдылығымен анықталуы керек. Ұзындығы және көлденең жасанды жерге тұйықтағыштардың арасындағы қашықтық 30 метрден аспауы керек, ал жерге олардың салуын тереңдiк жанасу кернеуiн төмендету үшiн кемiнде 0,3 м болуы тиіс. Жанасу кедергісін төмендету үшін негіздеме жағдайларда жұмыс орындарында          0,1- 0,2 м қалындықта қиыршық тас төсемін салу жүргізіледі.