Қылмыстық жауаптылық және оның негіздері

Автор работы: Пользователь скрыл имя, 02 Апреля 2015 в 21:32, реферат

Описание работы

Қылмыстық жауаптылық - өзінің нысаны, мазмұны жағынан мемлекеттік күштеу мәні бар жауаптылықтың түрі.Өйткені мемлекет кез келген қылмысқа тиісінше баға бере отырып, оны істеген адамға мемлекет тарапынан заңда көрсетілген күшпен орындалуға тиісті шараларды қолдануды жүзеге асырады.Яғни, қылмыстық жауаптылықтың әлеуметтік мазмұнының өзі сол субьектіге қылмыстық жауаптылық жүктей отырып, мемлекет оның істеген қылмысын мінеп, оған заңдылық баға береді.

Содержание работы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім.
1. Қылмыстық жауаптылықтың түсінігі
2. Қылмыстық жауаптылықтың негіздері
3. Қылмыс құрамының түсінігі және маңызы
4. Қылмыс және қылмыс құрамы
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер

Файлы: 1 файл

Қылмыстық құқық.docx

— 33.13 Кб (Скачать файл)

                                       ҚазГЗУ колледжі

 

 

 

 МӘНЖАЗБА

Тақырыбы: Қылмыстық жауаптылық және оның негіздері

Пәні: Қылмыстық құқық

 

                                            Орындаған: Құрманова Г.А. 209 топ

                                           Тексерген: Қалабаева П.С.

 

 

 

 

                                Ақтөбе 2014-2015 оқу жылы

Жоспар:

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім.

1. Қылмыстық жауаптылықтың түсінігі  

2. Қылмыстық жауаптылықтың негіздері

  3. Қылмыс құрамының түсінігі және маңызы  

4. Қылмыс және қылмыс құрамы

III. Қорытынды

IV. Пайдаланған әдебиеттер

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

    Қылмыстық жауаптылық - өзінің нысаны, мазмұны жағынан  мемлекеттік күштеу мәні бар  жауаптылықтың түрі.Өйткені мемлекет  кез келген қылмысқа тиісінше  баға бере отырып, оны істеген  адамға мемлекет тарапынан заңда  көрсетілген күшпен орындалуға  тиісті шараларды қолдануды жүзеге  асырады.Яғни, қылмыстық жауаптылықтың  әлеуметтік мазмұнының өзі сол  субьектіге қылмыстық жауаптылық  жүктей отырып, мемлекет оның  істеген қылмысын мінеп, оған  заңдылық баға береді.

    Қылмыстық жауаптылық негіздері- қылмыстық жауапкершілік пен жазалауға тек қылмыс жасауға, яғни қылмыстық заңнамамен қарастырылған қоғамдық қауіпті әрекетті қасақана немесе абайсызда жасаған кінәлі адам ғана тартылады. 
    Тек соттың үкімі бойынша және заңға сәйкес болмаса, ешкім де қылмысты жасауға кінәлі болып танылмайды, сондай-ақ. қылмыстық жазаға тартылмайды

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 1.Қылмыстық жауаптылықтың түсінігі 

   Мемлекет өз азаматтарынан конституцияда көрсетілген белгілі бір әлеуметтік талаптарды қатаң орындауды талап етеді, оны орындамаған ретте азаматтарға заңда көрсетілген негізде моральдық немесе құқылық жауапкершілік жүктеледі.Құқылық жауапкершіліктің ішіндегі ең қатал түрі қылмыстық жауаптылық болып саналады.   

 Қылмыстық жауаптылық мемлекеттік  заң шығарушы органы арқылы  қылмыстық жазалау қатерімен  тиым салынған қоғамға қауіпті  кінәлі түрде істелген іс-әрекет үшін ғана белгіленеді.   

 Адам қылмыстық жауаптылыққа  істеген іс-әрекеттерінде қылмыстық  заңда көрсетілген нақтылы бір  қылмыстың құрамы болған жағдайда  ғана тартылады.Мысалы: тонау, ұрып-соғу, денсаулыққа қасақана орташа  зиян келтіру, бұзақылық, т.б.Мұның  өзінде қылмыстық жауаптылық  оның іс-әрекеті нақты қылмыс  құрамын түзейтін қылмыстық құқылық  нормаларды кінәлі түрде ғана  бұзғанда жүзеге асырылады.   

 Яғни, қылмыстық жауаптылық  бұл қылмыстық құқылық норманы  бұзудың нәтижесі, қоғамға қауіпті  іс-әрекеттің көрінісі болып табылады.Қылмыс  істелмесе қылмыстық жауаптылық  та болмайды.Қылмыстық заң бойынша  жазалау қатерімен тиым салынған  қоғамға қауіпті іс-әрекеттер  үшін қылмыстық жауаптылық тек  қана қылмыс істеу арқылы келтірілген  зиянның көлеміне, қылмыстың жасалу  тәсіліне, кінәнің нысанына, қылмыскердің  тұлғасының ерекшеліктерін еске  ала отырып жүзеге асырылады.   

 Қылмыстық жауаптылық өзіне  тән ерекшелегімен оқшауланған  құқылық жауапкершіліктің бір  түрі болып табылады.   

 Қылмыстық жауаптылық - өзінің  нысаны, мазмұны жағынан мемлекеттік  күштеу мәні бар жауаптылықтың  түрі.Өйткені мемлекет кез келген  қылмысқа тиісінше баға бере  отырып, оны істеген адамға мемлекет  тарапынан заңда көрсетілген  күшпен орындалуға тиісті шараларды  қолдануды жүзеге асырады.Яғни, қылмыстық  жауаптылықтың әлеуметтік мазмұнының  өзі сол субьектіге қылмыстық жауаптылық жүктей отырып, мемлекет оның істеген қылмысын мінеп, оған заңдылық баға береді.    

 Қылмыстық жауаптылықтың мазмұны (теріс қылыққа моральдық саяси  баға беріп мінеу және мемлекет, қоғам тарапынан қылмысын бетіне  басу) және заңдылық (қылмыс істеген  адамға қолданылатын мемлекеттік  күштеу шаралары).Бұлар қылмыстық  жауаптылықтың маңызды, мәнді екі  бөлігі болып табылады.   

 Сонымен, қылмыстық жауаптылық  деп- қылмыс заңы бойынша қылмыс  деп белгіленген нақты іс-әрекетті  істеген адамды мемлекет атынан  оның тиісті органдары арқылы  мінеушілігін ( айыптаушылығын) айтамыз.    

 Қылмыстық жауаптылық-қылмыстық  құқылық қатынас мәселесімен  тығыз байланысты.Бұл байланыс  екі жақты көрініс арқылы белгіленеді.Біріншіден, қылмыстық құқылық қатынас қылмыстық  жауаптылық сияқты істелген қылмыстың  құқылық зардабы.   

 Яғни, нақты қылмыс жасалмаса  қылмыстық жауаптылық та, қылмыстық  құқылық қатынас та жоқ.Екіншіден, нақты қылмыс жасалған уақыттан  бастап қылмыстық жауаптылық, ал  мұнымен бірге бір мезетте  істелген қылмыстың салдарынан  қылмыстық құбылыс, яғни қылмыстық  құқылық қатынас пайда болады. Бұл жерде істелген қылмыс  заңдылық факт болып табылады.Тараптардың  арасында қылмыстың субьектісімен (қылмыс жасаған адаммен) мемлекеттің  атынан өкілдік алған органдардың  арасында тиісінше құқылық қатынастар  пайда болады.Қылмыстық құқылық  қатынас бір жағынан мемелекет  атынан әділ соттылықты жүзеге  асыратын анықтама, тергеу, прокуратура, сот органдарымен, екінші жағынан  қылымыс істеген субьектінің  арасындағы қатынас болып табылады.Бұл  қатынастар материалдық мазмұнға  ие болады.  

  Олар істеген қылмыстың фактісіне қатысты:істелген қылмыстың құрамы қандай, кінәнің нысаны, дәржесі, қылмыскердің тұлғасы, біткен немесе бітпеген қылмыс па? Мұнда қылмысқа қатысу немесе қылмысқа  жанасушылық болады ма және т.б.Сондай-ақ жазаны тағайындау немесе жазаны өзгерту шарттары, жазадан босату сияқты мәселелерге байланысты болады.   

 Қылмыстық құқылық қатынас  іс жүргізу құқықылық қатынастармен  тығыз байланысты.Өйткені, қылымыстық  құқылық қатынас қылымыс істеу  фактісіне байланысты болады.Істелген  қылмыс бойынша оны қозғау, тергеу,сотта  қарау мәселелері қылмыстық іс  жүргізу құқылық қатынастар арқылы  дамып, жүзеге асырылады.Бұл қатынастар  субьектімен мемлекеттің оның  уәкілдігін жүзеге асыратын органдар  арасында іске асырылады.      

 Қылмыстық құқылық қатынастар  субьектілері заң бойынша айрықша  құқықтар мен міндеттерге ие  болады.Қылмыскер құқықтық қатынастың  обьектісі болып танылады.   

 Мемлекет қылмыскерді жазалай  отырып, басқаларды қылымыс істеуден  сақтандырады және сотталған  адамды түзеу мақсатын жүзеге  асырады. Мемлекеттің осы функциясын  атқару кезінде қылмыскерде мемлекетке  өз көзқарасын білдіретін қатынастың  субьектісі ретінде көрінеді.Мұндай  жағдайда мемлекет осындай қатынастың  обьектісі болып қалады.   

 Қылмыстық құқықтық қатынастың  пайда болуын қылмыстық жауаптылықтың  жүзеге асырылуы деп түсінуге  болмайды.Тек соттың айыптау үкімі  заңды күшіне енгеннен кейін  ғана қылмыстық жауаптылық жүзеге  асырылады.Сот айыптыны кінәлі  деп тани отырып, қылмыскер мен  мемлекет арасында кінәлінің  қылмыс жасаған уақытынан бастап  қылмыстық құқықтық қатынастың  орын алғандығын бекітеді.   

 Қылмыстық құқылық қатынас  мемлекеттің жаза жөніндегі құқығы  мен қылмыскердің тиісінше қылмысытың  жауаптылығын көтеру міндеттілігімен  ғана шектеліп қоймайды.қылмыскер  тиісті үкімет органының күштеу  арқылы ықпал ететін обьектісі  ғана емес, белгілібір құқықтардың  субьектісі де.Өйткені жазалау  шаралары оған оның жасаған  қылмысының табиғатына осы қылмысқа  заңда белгіленген жазаға, яғни  сакцияға, Қылмыстық кодекстің Жалпы  бөліміндегі жаза тағайындау  туралы ережелерге сай жүзеге  асырылады.Сондықтан да қылмыстық  құқылық қатынас мемлекеттің  қылмыскер жөніндегі құқығын белгілеп қана қоймайды, сонымен бірге әділ соттылықты жүзеге асыруда дарындылықтың кепілі ретінде де көрінеді.   

 Адамның қылмыстық жауаптылығы  оған сот тағайындаған жазаны  өтеумен жүзеге асырылады.Яғни, оның  жүзеге асырылуы жаза өтеліп  болған соң жойылады.Бірақта қылмыстық  жауаптылық барлық уақытта да  жазаны өтеу ретінде жүзеге  асырылмайды.Мысалы, қылмыс жасаған  адам анықталмады делік.Мұндай  ретте қылымыстық құқықтық қатынас (қылмыс істеген адам мен мемлекет  арасындағы) жүзеге аспайды.Қылмыс  жасаған кінәлі адамегерде ол  ауыр қылмыс жасаумен байланысты  болса, қылмыстық жауаптылыққа және  жазаға тартылады.Бірақта қолданып  жүрген қылмыстық жазаға сәйкес  барлық уақытта да қылмыс жасаған  адамға жаза тағайындалуы міндетті  емес.Мысалы, Қылмыстық кодекстің 68- бабының 1,2-бөліктерінде «қылымыс  белгілері бар әрекет жасаған  адамды егер сот істі қараған  кезде жағдайдығ өзгеру салдарынан  ол жасаған әрекет қоғамға  қауіпті емес деп танылса, сот  қылмыстық жауаптылықтан босатылуы  мүмкін».   

 Бірінші реткішігірім немесе  орташа ауырлықтағы қылымыс жасаған  адамды, егер ол адамның одан  кейінгі мүлтіксіз мінез-құлқына  байланысты іс сотта қаралған  уақытта ол қоғамға қауіпті  деп есептеле алмайтындығы белгіленсе, сот қылмыстық жауаптылықтан  босату мүмкін делінген.осы бапта  қылмыстық жауаптылықтан босату  негізі көрсетілген.Ал Қылмыстық  кодекстің 74- бабының 1-бөлігінде: «кішігірім  және ортша ауырлықтағы қылмысы  үшін сотталған адамды, егер жазаны  өтеу өрт немесе кездейсоқ  апат, отбасының еңбекке жарамды  жалғыз мүшесінің ауыр науқастануы  немесе қайтыс болуы немесе  бпасқада төтенше мән-жайларының  салдарынан сотталған адам немесе  оның отбасы үшін оның жазасын  өтеуі аса ауыр зардапқа әкеліп  соқтыруы мүмкін болса, сот жазадан  босатуы мүмкін» деп көрсетілген.Мұнда  қылмыстық жазадан  босатудың негізі ғана көрсетілген.Сонымен қылмыстық жауаптылық өзінің сипатына қарай жаза тағайындалатын және жаза тағайындалмайтын болып екіге бөлінеді.Жаза тағайындалмайтын қылмыстық жауаптылық айыптаушылық фактісімен аяқталады.Ал жаза тағайындалатын қылмыстық жауаптылықта айыптаушылықпен бірге жазалау фактісі де бар.Осыған байланысты  қылмыстық жауаптылық бұл жазаға қарағанда жеке, ауқымы кең, қылмыстық құқылық түсінік екендігін оның жазасыз ақ қолдананылатындығын және орындалатынын  көреміз. Қылмыстық жауаптылықсыз жаза тағайындау мүмкін емес.Сонымен, қылмыстық жауаптылық және жаза өзара бір-біріне ұқсас емес ұғымдар екендігін аңғарамыз.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Қылмыстық жауаптылықтың негіздері    

 Қылмыстық жауаптылықтың негізін  дұрыс анықтау құқық қолдану  органдары қызметінің заңдылықты  қатаң сақтауының кепілі болып  табылады.   

 Қылмыстық құқық бойынша  қылмыстық жауаптылықтың негізі  болып қылмыстық заңда көрсетілген  қылмыс құрамының барлық белгілері  бар іс-әрекетті істеу болып табылады (3-бап).Яғни, бұл деген қылмыстық жауапқа және жазаға тек қана қылмыс істегенде, яғни қылмыстық заңда көрсетілген қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді қасақана немесе абайсыздықтан істегенге айыпты адамға ғана тағайындалатынын көрсетеді. Демек, қылмыстық жауаптылық негізі іс-әрекетте қылмыс құрамының болуы болып табылады.     Қылмыстық заң қылмыс құрамы деген терминнің мазмұнын ашып көрсетпейді. Бұл мәселе қылмыстық құқық теориясында ғана ашып көрсетіледі.

    Адамның (қылмыс субьектісінің) қылмыстық заңда көрсетілген  қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді (қылмыстың обьективтік жағы) кінәлі  түрде қасақана немесе абайсыздықтан  істеуі (қылмыс субьективті жағы) қылмыс құрамының белгілері болып  табылады.   

 Қылмыстың обьектісі болып  табылатын қылмыстық заң қорғайтын  қоғамдық қатынастардың жиынтығы  Қылмыстық кодекстің 2-бабында көрсетілген. Сонымен, Қылмыстық жауаптылықтың  негізі болып қылмыс құрамы  болатынын білдік.Іс-әрекетінде  қылмыс құрамының ең кем дегенде  бір белгісі жоқ болса ол  қылмыстық жауаптылыққа тартылатын  негіз жоқ.

 

 

 

 

 

 

 

3. Қылмыс құрамының түсінігі және маңызы

    Қылмыстық заңда қылмыстың жалпы түсінігі берілген, сонымен бірге Ерекше бөлімде нақты қылмыстар жеке-жеке көрсетілген. Қылмыстық заң қылмыс құрамы деген түсінікті ашпайды.Бұл түсінікті қылмыстық құқық теориясы ғана береді.    

 Қылмыстың құрамы деп –  қылмыс заң бойынша қоғамға  қауіпті іс-әрекеттерді белгілі  бір қылмыстың қатарына жатқызу  мүмкіндік беретін қылмыстың  обьективтік және субьективтік  жақтарынан құралған элементтердің  және олардың белгілерінің жиынтығын  айтамыз. Қылмыстың құрамының әрқайсысы  оның субьективтік және обьективтік  белгілерімен сипатталады.Барлық  жүйелер секілді қылмыстың құрамы  да белгілі бір элементтерден  тұрады.Осы белгілердің қосымша  жүйелерінің ең болмағанда біреуінің  жоқ болуы жүйенің болмауына, яғни қылмыс құрамының тұтастай  жоқ болуына әкеп соғады.Бұл  жерде қылмыс құрамының элементтері  деп, қылмыс құрамы жүйелерін  құрайтын бастапқы компаненттерді  айтамыз.   

 Қылмыс құрамы белгілеріне  мынадай 4 түрлі элементтер жатады: обьект, обьективтік жағы, субьект, субьективтік жағы. Мысалы, бөтен  мүлкін қасақана жою немесе  бүлдіру қылмысы (187-бап) белгілері  болып біріншіден, басқа біреудің  мүлкіне қол сұғу, екіншіден, осы  мүлікті жою немесе бүлдіру, үшіншіден, осы әрекетті қасақана істеу, төртіншіден, бұл іс-әрекет ауырлататын  жағдайда жасалса ол үшін 14-ке  толған адам жауапқа тартылады.Осы  көрсетілген төрт белгінің біреуі  жоқ болса, онда бұл қылмыс  құрамы болмайды.Егер адам бөтен  адамның мүлкін абайсызда бүлдірсе  немесе жойса онда кінәлінің  әрекетінде басқа бір қылмыс  құрамы болады.Себебі, бұл жерде 187-бапта көрсетілген қылмыстың  басты белгісі қылмысты қасақаналықпен  істеу жоқ.Әрбір қылмыс құрамының  белгілері Ерекше бөлімдегі баптардың  диспозициясында ғана емес, қылмыстық  заңның көптеген белгілері аталып  көрсетілген.Мұның өзінде диспозициялардың  ерекшелігін анықтайтын және  оны басқа қылмыстардан ажырататын  соған тән белгілерінің тізбегін  береді.   

Информация о работе Қылмыстық жауаптылық және оның негіздері