Мова і стыль лірычнай прозы Ул. Караткевіча

Нарыс “Шляхі ў  палях” сам аднесены складальнікам  збору твораў да “постацей”–нарысаў пра людзей.

Нарыс “Шляхі ў  палях” прысвечаны Ул. Калесніку, сябру  Ул.Караткевіча. Структура нарыса ўрыўкавая. Аўтар успамінае то адно, то другое здарэнне са сваім сябрам. Дапамагаюць  гэтаму аднасастаўныя сказы (Зноў дом, і гарачыя спрэчкі, і размовы аб кнігах, раптоўны рогат[…],Сядзелі ў садзе. Вялізныя яблыні распасціраліся шырока, раскошна і цяніста. На іх была ўжо завязь). Эфект недасказанасці ствараюць шматкроп’і.

Апавяданне  вядзецца ад першай асобы, аўтарская  прысутнасць выяўляецца праз ужыванне займенніка “я”, а таксама з дапамогай дзеясловаў першай асобы адзіночнага ліку.

У асноўным выкарыстоўваюцца наступныя моўна-стылёвыя сродкі: эпітэты (расчохранай буслянкай), параўнанне (мядзяная, як жар), метафары (сцелецца пад колы дарога), інверсія і г.д.

Такім чынам, асноўныя моўна-стылёвыя асаблівасці вышэйназваных  нарысаў наступныя:

1. Непасрэдны аповед аўтара як героя твора.
2. Экспрэсійнасць вобразных сродкаў.
3. Выкарыстанне інверсій, няпоўных і аднасастаўных сказаў.
4. Ужыванне слоў гутарковага стылю, а таксама гістарызмаў.

Заключэнне

У дадзенай курсавой працы мы вызначылі характарыстыкі лірычнай прозы як жанру. Гэта:

1. Павышаная экспрэсіўнасць, эмацыйнасць мовы.
2. Аслабленасць фабулы.
3. Вялiкая роля светапогляду аўтара, яго суб’ектывізм.
4. Прадмет адлюстравання – духоўнае жыццё чалавека, свет яго ідэй і пачуццяў. Асаблівае месца – цэнтральны вобраз-перажыванне.
5. Вобраз аўтара разгортваецца не паслядоўна, а шматпланава, адначасова.
6. Кампазіцыйныя формы: эпісталярная, дзённікавая, аўтабіяграфічная, падарожжа, эсэ, лірычныя апавяданні, замалёўкі, нарысы і т.д.

Прааналізаваўшы лірычную прозу Ул. Караткевіча, у  прыватнасці такія жанры як эсэ  і нарыс, мы выдзелілі наступныя  яе асаблівасці:

1. Выражэнне аўтарскага “я” праз займеннік першай асобы адзіночнага ліку. Непасрэдны аповед аўтара як героя твора. Аўтар можа звяртацца да чытача з дапамогай пытальных сказаў, займеннікаў “ты”, “вы”, “мы” і г.д.
2. Самым распаўсюджаным вобразным сродкам з’яўляецца параўнанне, якое характарызуецца арыгінальнасцю спалучэння аб’екта і суб’екта параўнання.
3. Выкарыстанне гістарызмаў у негістарычных тэкстах, а таксама выкарыстанне слоў гутарковага стылю.
4. Выкарыстанне аднасастаўных, няпоўных, інверсійных сказаў, што стварае дынаміку аповеду.

Cпіс выкарыстанай літаратуры

1. Адамовіч, А.М. Здалёку і зблізку:зборнік літ.-крыт. артыкулаў / А. М. Адамовіч. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1976.
2. Гісторыя беларускай літаратуры, кніга першая – Мінск, 2001
3. Дасаева, Т.М. Паэтыка лірызму ў беларускай прозе / Т. М. Дасаева. – Мінск: БДУ, 2001.
4. Іўчанкаў, В.І. Стылістычныя асаблівасці выкарыстання тропаў у творах У. Караткевіча (параўнанне і метафара) / В.І. Іўчанкаў // Беларуская лінгвістыка. Вып.35. – Мінск, 1989.
5. Караткевіч, У. Збор твораў: у 8 т. / У. Караткевіч. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1991. – Т. 8, Кн. 2.
6. Краткая літаратурная энцыклапедыя, том 6 – Масква, 1971.
7. Лойка А.А. Гісторыя беларускай літаратуры. Дакастрычніцкі перыяд / А.А. Лойка. – Мінск: Вышэйшая школа, 1989–Ч. ІІ 480 с.
8. Лотман Ю. М. Лекции по структурной  поэтике // Лотман  Ю. М. и тартус- ко-московская семиотическая школа. М., 1994.
9. Новый энциклопедический словарь. – Москва: Большая Российская энциклопедия, 2001 – 1456 с.
10. Русецкі, А. Ісці да чалавека: літаратурныя партрэты / А. Русецкі. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1987. – 287 с.
11. Тычына, М.А. Лірычная проза / М. А. Тычына // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: у 6 т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) – Мінск.: БелСЭ, 1986. Т. 3.: Карчма – Найгрыш – 751с.
12. Цікоцкі, М.Я., Стылістыка беларускай мовы./ М.Я. Цікоцкі. – Мінск: Вышэйшая школа, 1976. – 304 с.
13. www.yladzimir-karatkevich.com

¹ Прыклады з твораў Ул. Караткевіча ўзятыя з інтэрнет-сайта www.uladzimir-karatkevich.com