Дуйскенова Райгуль Женискызы

 

2.2 Жылдық жиынтық табыс

   Салық  салынатын табыс жылдық жиынтық  табыс пен Салық кодексіне  сәйкес жасалған түзетулерді  ескере отырып, заңнамалы түрде  белгіленген шегерімдер арасындағы  айырма ретінде айқындалады. Жылдық  жиынтық табыс салық заңнамасына  сәйкес түзетулерге тиіс.

   Резидент-заңи  тұлғаның жиынтық жылдық табысы  салық кезеңі ішінде Қазақстан  Республикасы мен одан тыс  жерлерден алынуға тиіс(алынған)  табыстардан тұрады. тҚазақстан  Республикасында қызметін тұрақты  мекеме  арқылы жүзеге асыратын  бейрезидент-заңи тұлғаның жылдық  жиынтық табысы салық заңнамасына  сәйкес анықталады, оған тұрақты  мекеменің қызметіне байланысты  табыстардың барлық түрлері жатады.

   Салық кодексіне сәйкес жылдық жиынтық табысқа мына төмендегілерді қоса, салық төлеушінің табыстарының барлық түрлері кіріктіріледі:

1. тауарларды (жұмыстарды, қызметтер көрсетуді) өткізуден түсетін табыс;
2. үймереттерді, ғимараттарды, құрылыстарды, сондай-ақ амортизациялауға жатпайтын активтерді өткізу кезіндегі құн өсімімен түсетін табыс;
3. міндеттемелерді  есептеп шығарудан түсетін табыстар;
4. күмәнді міндеттемелер бойынша түсетін табыстар;
5. мүлікті жалға беруден түсетін табыстар;
6. Қазақстан Республикасының заңнамасымен провизиялар жасауға рұқсат етілген банктер мен операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар жасаған провизиялардың мөлшерін азайтудан түсетін табыстар;
7. борышты талап етуді басқаға беруден түсетін табыстар:
8. кәсіпкерлік қызметті шектеуге немесе тоқтатуға келісім үшін алынған табыстар
9. шығып қалған тіркелген активтер құнының ішкі топтың құн балансынан асып түсуінен алынатын табыстар;
10. кен орындарын игеру зардаптарын жою жөніндегі қорына аударылған соманың асып түсуінен алынатын табыстар ;
11. ортақ үлестік меншіктен түсетін табысты бөлу кезінде алынатын табыстар;
12. бұрын негізсіз ұсталып, бөджеттен қайтарылған айыппұлдардан басқа, борышкерге салынған немесе ол мойындаған айыппұлдар, өсімпұлдар және санкциялардың басқа да түрлері, егер сомалар бұрын шегеріп тасталмаған болса;
13. бұрын жүргізілген шегерімдер бойынша алынған өтемақылар;
14. өтеусіз алынған  мүлік, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер;
15. дивидендтер
16. сыйақылар;
17. оңбағамдық айырма сомасының теріс бағамдық айрма сомасынан асып кетуі;
18. ұтыстар;
19. роялти;
20. әлеуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынған    табыстардың шығыстардан артығы.

       Алынған жиынтық жылдық табыс түзетілуі, яғни салық төлеушінің бұл табысынан мыналар алынып тастауы тиіс:

1. Қазақстан Республикасындағы төлем көзінен бұрын салық салынған, Қазақстан Республикасының резидент-заңи тұлғасынан алынған дивидендтер;
2. Эмитент өз акцияларын орналастыру кезінде алған олардың құнының номиналдық құнынан асып кетуі және эмитенттің өз акцияларын өткізу кезіндегі құн өсімі;
3. Қор биржасының “А” және “В” ресми тізімдерін тұрған акциялар мен облигацияларды өткізу кезіндегі құн өсімімен алынған табыс;
4. Мемлекеттік бағалы қағаздармен жасалған операциялардан түскен табыстар;
5. Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар туындаған ретте ізгілік көмек түрінде алынған және мақсатты түрде пайдаланылған мүліктің құны;
6. Мемлекеттік кәсіпорынның Үкімет шешімі негізінде мемлекеттік органнан немесе мемлекеттік кәсіпорыннан өтеусіз негізде алған негізгі негізгі құрал-жабдықтардың құны;
7. Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңнамаға сәйкес алынған және жеке зейнетақы шоттарына жіберілген инвестициялық табыстар.

 

        2.3 Жылдық жиынтық табысты есептеудегі шегерімдер

Шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда салық  төлеушінің жылдық жиынтық табыс  алумен байланысты шығыстары салық  салынатын табысты анықтау кезінде  шегерілуі тиіс.

        Салық шегерімдері деп салық төлеушінің заңнамамен реттелмеген шекте жиынтық жылдық табыс алумен байланысты шығындарын айтады. Оларға өткізілген тауарлар, қызметтер көрсету бойынша шығындар мен басқа шығыстар, соның ішінде мына шегерімдер жатады:

       Қызмет бабындағы іс-сапарлар  кезіндегі және өкілдік шығыфстар  бойынша өтем сомалары;

      Сыйақы бойынша 

      Төленген күмәнді міндеттемелер  мен күмәнді талаптар бойынша;

      Резервтік қорларға аударымдар  бойынша;

      Ғылыми-зерттеу, жобалау, іздестіру  және тәжірибе-конструкторлық жұмыстарға  жұмсалатын шығыстар бойынша

      Сақтық сыйақылары жөніндегі  шығыстар бойынша; 

      әлеуметтік төлемдерге жұмсалған  шығыстар;

      табиғи ресурстарды геологиялық  зерттеуге және оларды өндіруге  әзірлік жұмыстарына жұмсалған   шығыстар бойынша және жер  қойнауын пайдаланушылардың басқа  шегерімдері; 

     теріс бағамдық  айырма сомасының  оң бағамдық айырма сомасынан  асып кетуінен шегерім; 

     есептелген шекте мемлекеттік  бюджетке төленген салықтар бойынша  (оларға: жылдық жиынтық табыс  анықталғанға дейін есептеп шығарылатын  салықтар; Қазақстан аумағы мен  басқа мемлекеттерде төленген  корпорациялық табыс салығы мен  жеке табыс салығы; үстеме пайдаға салынатын салық қосылмайды).

 

2.4 Жылдық жиынтық табыс негзіндегі  корпорациялық табыс салығының  ставкасы

Қазақстан Республикасындағы қызметтерін  тұрақты мекемесі арқылы жүзеге асыратын резидент емес заңды тұлғаның таза табысына 15 процент ставка мөлшерінде салық салынады. Бұл ретте айта кететін басты жәйт, резидент емес заңды тұлға өзінің тұрақты мекемесі арқылы жүзеге асырған қызметтеріне орай тапқан табыстары бойынша бірінші  кезекте салық салынатын табысынан 30 проценттік ставка (егер негізгі өндіріс  құралы ретінде жерлерді пайдаланса салық салынатын табысынан 10 проценттік ставка) көлемінде салық төлеуге мәжбүр болады.

    Ал 15 проценттік ставка есептелгнен  корпорациялық табыс салығының  (30 немесе 10 проценттік ставкалар  бойынша) сомасы алынып тасталған  таза (яғни салық салынатын ) табысқа  белгіленеді.

    Салық  төлеушілер  корпорациялық табыс  салығын төлеуді – Салық кодексінің  тиісті бабында белгіленген тәртіпке  сәйкес салық кезеңі ішінде  аванстық төлемдерді  енгізу жолымен  жүзеге асырады және сол төленілетін  аванстық төлем сомаларын салық  кезеңі ішінде тең үлестермен  төлейді.

    Салықтық  кезеңі ішінде төленетін корпорациялық  табыс салығы бойынша аванстық  төлемдер сомаларын салық төлеуші  ағымдағы салық кезеңі үшін  корпорациялық табыс салғының  болжамды сомасын негізге ала  отырып, бірақ егер осы бапта  өзгеше көзделмесе, өткен салық  кезеңі үшін аванстық төлемдер  сомаларының есебіндегі аванстық  төлемдердің орташа айлық есептелген  сомаларынан кем емес етіп  есептеп шығарады.

   Өткен  салық кезеңі үшін корпорациялық  табыс салығы бойынша декларацияда  корпорациялық табыс салығына  қосымша, бейрезидент-заңи тұлғаның  Қазақстан Республикасында  тұрақты  мекеме арқылы жүзеге асырылған  қызметінен алынған таза табысына 15 пайыздық мөлшерлеме  бойынша  салық салынады. Таза табыс деп  есептелген корпорациялық таза  табыс салығының сомасы алып  тасталған салық салынатын табысты  айтады.

   Салық  төлеушілері корпорациялық табыс  сағын төлеуді өзінің тұрып  жатқан орын бойынша жүзеге  асырады және бұл салық бойынша  аванстық төлемдерді бюджетке  салық кезеңі ішінде белгілі  мөлшерде ағымдағы айдың 20-сынан  кешіктірмей ай сайын төлеп  тұруға міндетті.

   Салық  кезеңі ішінде енгізілген аванстық  төлемдердің сомасы салық кезеңі  үшін корпорациялық  табыс  салығы жөніндегі мағлұмдама  бойынша есептеп шығарылған оны   төлеу есебіне жатқызылады.  

2.5 Жылдық жиынтық табыс негізінде корпорациялық табыс салығының есептеу және төлеу тәртібі

    Корпорциялық табыс салығын салу үлкейтілген(ірілендірілген) түрде сызбада келтірілген.

 Корпорациялық табыс салығы  есептеу және өндіріп алу 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         30%     20%   15%   10%   5%

 

 

     Салық сомасын азайту Салық  кодексінің 126-бабына сәйкес айқындалатын  корпорациялық табыс салығы бойынша  аванстық төлемдердің сомаларын  есептеу кезінде де қолданады. 

Арнаулы салық режімін қолданушы заңи тұлғалар – шағын бизнестің субъектілері, шаруа (фермерлік) қожалықтары, заңи тұлға  – ауыл шаруашылығы өнмін өндірушілер, кәсіпкерлік қызметтің жекелеген  түрлері корпорациялық табыс  салығын төлейді.

    Шегерімдерден кейінгі салық салынатын табыс түзетіледі. Салық төлеушінің салық салынатын табысынан оның екі пайызы шегінде әлеуметтік сала объектіллерін ұстауға салық төлеушінің нақты жұмсаған шығыстары, коммерциялық емес ұйымдарға өтеусіз берілген мүлік, жеке тұлғаларға берілген атаулы әлеуметтік көмек шығарылып тастаулы тиіс. Мүгедектердің еңбегін пайдаланатын салық төлеушілері салық салынатын табысты мүгедектер еңбегіне ақы төлеуге шығарған шығыстар сомасынан екі еселенген және мүгедектерге төленетін жалақы мен басқа төлемдердің есептелген әлеуметтік салық сомасының 50% мөлшеріндегі соманы азайтуға құқығы бар. Салық төлеушілер салық салынатын табысты үш жылдан артық мерзімге берілген негізгі құралдардың қаржы лизингі бойынша алынған сыйақы сомасына, кейінен оларды лизинг алушыға бере отырып, азайтады. Қызметінің айрықша түрі ауылшаруашылығын кредит беру болап табылатын, банк  операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар да салық салынатын табысты қызметтің осындай түрінен алынған табыс сомасына азайтады.

     Кәсіпкерлік қызметтен шегетін залалдарды, сондай-ақ салық төлеушінің кәсіпкерлік қызметінде пайдаланылған үймереттерді, құрылыстарды ғимараттарды өткізуден шеккен залалдарды кейінгі салық кезеңдерінің салық салынатын табыс есебінен өтеу үшін үш жылға дейнгі мерзімге (үшінші жылы қоса есептеліп) ауыстыруға рұқсат етілген. Жер қойнауын пайдалану келісімшарттары бойынша жүзеге асыралатын қызметке байланысты туындайтын залалдар жеті жылға дейінгі мерзімге (жетінші жылы қоса есептеліп), ауыстырылады. Бұл жайдайда табыс залалдардың сомасына азайтылады және, тиісінше, төленетін салық азайады.

     Табыс салығының мөлшерлемесі 30 пайыз болып белгіленген.

     Негізгі өндіріс құралы жер болып табылатын салық төлеушінің салық салынатын табысына 10 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады.

    Төлем  көзінен салық салынатын табыстар  – дивидендтер, депозиттер бойынша  сыйақы, ұтыстар, заңи тұлғалар  төленетін сыйақы, эмитент борыштық  бағалы қағаздар бойынша шығару  шарттарына сәйкес төлейтін купон түріндегі сыйақы 15 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салуға жатады.

     Бейрезиденттердің Қазақстан Республикасындағы  тұрақты мекемеге байланысты  емес көздерден алатын табыстарының  төлем көзіне мынадай мөлшерлемелер  бойынша салық салынуға тиіс:

1. дивидендтер, қатысу үлесінен түскен табыстар және сыйақылар – 15%;
2. тәуекелдерді сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтық  сыйлықақылары – 10%
3. тәуекелдерді қайта  сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтық сыйлықақылар -   5%
4. халықаралық тасымалдарда көлік қызметтерін көрсетуден түскен табыстар – 5%
5. жоғарыда 1)-4) тармақшаларда көрсетілегін табыстарды қоспағанда, бейрезиденттердің Қазақстан Республикасындағы көздерден алынатын табыстар – 20%

  Бюджетке төленнуге тиісті корпорациялық табыс салығының сомасын айқындау кезінде Салық кодексінің 125-бабына сәйкес есептелген корпорациялық табыс салығының сомасы жүз процентке азайтылады. Осындай тәртіпті мұнай-химия өнеркәсібіндегі қызметті жүзеге асыратын ұйымдар (заңда көзделген талаптарды сақтаған кезде) мемлекеттік қабылдау комиссиялары өндірістік мақсаттағы объектілерді пайдалануға қабылдаған күннен бастап бес жыл бойы қолданады.

     Корпорациялық табыс салғының  төлеу тәсілдері мен Мерзімі  Салық кодесінің тиісті қағидаларына  сәйкес қатаң сақталынады. Корпорациялық  табыс салығы бойынша салықтық  міндеттемені орындау мына келесідей  жолдарды пайдалану, яғни: 1) Мемлекеттің  қаржылық мүддесін қамтамасыз  етуді көздейтін салық агенттерінің  көмегімен тиісті салық сомасын  табысты төлеу көзінде ұстап  қалу; 2) Салық төлеушінің өзіне  тиесілі салық сомасын біржақты  – ерікті түрде өзі табыстаған  декларациясы негізінде төлеі  арқылы жүзеге асырылады.

 

        2.6 Жылдық жиынтық табыс алуға жатпайтын шығыстар     

Жылдық жиынтық табыс алуға байланысты емес шығыстар; 
      1-1) сот жалған кәсiпорын деп таныған салық төлеушiмен қылмыстық қызметтiң сот белгiлеген басталу кезiнен бастап жасалған операциялар бойынша шығыстар;