Қаржы тәуекелін басқару теориясы

Автор работы: Пользователь скрыл имя, 08 Мая 2015 в 11:05, курсовая работа

Описание работы

Өз нарықтық қызметте қате жіберуден қорықпау өте маңызды, өйткені олардан ешкім сақтандырылмаған, ең маңыздысы - қателіктерді қайталамау. Менеджер міндеті нарықта тік бұрылыстарды жұмсарту үшін қосымша мүмкіндіктерді алдын ала ескеруге бағытталады. Менеджменттің басты мақсаты, әсіресе Қазақстанның бүгінгі жағдайында, ең қиын жағдайларда табыстың тек аз ғана төмендеуі болуы мүмкін, бірақ банкрот туралы сөз болмауы тиіс. Сондықтан әрқашан тәуекелді басқаруды әрқашан жетілдіруге ерекше назар аударылады, яғни тәуекел-менеджментін жетілдіру.

Содержание работы

Кіріспе....................................................................................................................3
1.Қаржы тәуекелін басқару теориясы
1.1. Тәуекел мәні, мазмұны және түрлері...........................................................5
1.2. Кәсіпорынның қызметінің тәуекелін бағалау және талдау әдістері.........10
1.3. Тәуекел менеджментінің мәні мен мазмұны...............................................15
1.4. Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері...................................................19
2. «Қазақтелеком» АҚ филиалының қаржылық тәуекелін талдау
2.1.Кәсіпорын қызметін қаржылық талдау........................................................23
2.2.Кәсіпорындағы қаржы тәуекелін басқару жүйесін талдау........................31
3.Кәсіпорындағы қаржы тәуекелін басқару жүйесін жетілдіру......................37
Қорытынды..........................................................................................................41
Қолданылған әдебиеттер....................................................................................42
Қосымшалар

Файлы: 1 файл

1.1(2апта).docx

— 80.96 Кб (Скачать файл)

     Қаржылық жағдайды талдаудың  басты міндеті кәсіпорынның қаржылық  тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштерді  зерттеу болып табылады.

 

№2 кесте. «Қазақтелеком» АҚ филиалының 2004-2005 жылдардағы қаржылық тұрақтылығын бағалау, мың теңгемен

 

 

Көрсеткіш атауы

Көрсеткіш мәні

      Өзгеріс 

2004 ж.

2005ж.

Абсолюттік

%-бен

1. Өзіндік қаражаттар көздері

1462112

1599660

+137548

+9,41

2. Ұзақ мерзімді активтер

2103175

2279897

+176722

+8,4

3.Меншікті айналым қаражаттары

-641063

-680237

-39174

+6,11

4.Ұзақ мерзімді міндеттемелер

0

0

-

-

5. Запастар мен шығыстарды құру  үшін меншікті айналым қаражаттары  және ұзақ мерзімді міндеттемелер  болуы

-641063

-680237

-39174

+6,11

6. Қысқа мерзімді міндеттемелер

918120

904030

-14090

-1,53

7. Запастар мен шығыстардың құрылуының  негізгі көздерінің жалпы көлемі

277057

223793

-53264

-19,22

8.Запастар мен шығыстар көлемі

115835

79898

-35937

-31,02

9. Запастар мен шығыстардың құрылуы  үшін меншікті айналым қаражаттарының  артықшылығы (жеткіліксіздігі)

-756898

-760135

-3237

+0,43

10. Запастар мен шығыстардың құрылуы  үшін негізгі құралдардың артықшылығы (жеткіліксіздігі)

+161222

+143895

-17327

-10,75


 

     «Қазақтелеком» АҚ филиалының қаржылық тұрақтылығын жалпы бағалау №2 кестеде көрсетілген. Есептеу мәліметтері кезең басында кәсіпорынның қаржылық жағдайы тұрақты емес екенін көрсетеді. 2004 жылдың соңында қаржылық жағдайы нашарлаған және қаржылық тұрақсыздық жағдайды тұр. Бұл қорытынды келесілер негізінде жасалады:

- запастар мен шығыстар өзіндік айналым қаражаттарымен өтелмейді;

- кәсіпрын қаржылық жағдайынынң тұрақсыздығын ұстап тұрған басты себеп – запастар мен шығыстар өсімінен құрылу көздері өсімінің төмендеуі, пайда болу көздерінің жалпы көлемі 19,22%-ға төмендесе, запастар мен шығыстар құны 31,02% төмендеді.

 

№3 кесте. «Қазақтелеком» АҚ филиалының 2004-2005 жылдардағы дебиторлық қарызын талдау

 

Бап атауы

       01.01.05

           01.01.04

Ауытқу(+,-)

Сома,

Мың тг

Үлес салмақ

 

Сома, мың тг

Үлес салмақ

Алынуға тиісті шоттар

138051

91,19

1332342

93,18

-5709

Басқа дебиторлық қарыз

13330

8,81

9692

6,82

-3638

Барлығы

151381

100

142034

100

-9347


 

     Дебиторлық қарыз кәсіпорын активтерінің  негізігі бөлігі болып табылады. Дебиторлық қарыз жағдайын талдау №3 кестеде көрсетілген.

     Кесте мәліметтері бойынша сатып  алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырусулар  негізгі бөлікті құрайды. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қарыздары қарыздардың жалпы сомасынан 01.01.2004 жылға 91,19% және 01.01.2005 жылға 93,18% құрайды. Дебиторлық қарыздың 9347 теңгеге немесе 6,2% төмендеу қаржылық тұрақтылық өсуін көрсетеді.

     Кез келген кәсіпорынның қызмет  ету тиімділігі қажетті табыс  әкелу мүмкіндігіне тәуелді екені  белгілі. Бұл мүмкіндікті бағалау  рентабельділікті талдау арқылы  жүргізіледі, ол келесі сұрақтарға жауап беруге көмек береді: алынған табыстар мен шығарылған шығыстар қаншалықты тұрақты; жүргізілген шығыстардың қаншалықты өндірістік; кәсіпорынға капитал салымының тиімділігі; кәсіпорынды басқару қаншалықты тиімді және т.б.

 

№4 кесте. «Қазақтелеком» АҚ филиалының 2004-2005 жылдардағы қаржылық нәтижелерінің динамикасы мен деңгейін талдау, мың теңгемен

 

Көрсеткіш

2004ж.

2005ж.

Абсолютті өзгеріс

Өсім қарқыны,%

1

2

3

4

5

1. Өткізуден түскен табыс

1937586

2120816

183230

9,46

2. Өткізілген өнімнің өзіндік  құны

910665

998420

87755

9,64

3. Жалпы табыс

1026921

1122396

95475

9,3

4. Кезең шығыстары

172804

212703

39899

23,09

4.1. Жалпы және ұйымдаст. Шығындары

159343

207803

48460

30,41

4.2. %-рді төлеу шығындары

13461

4900

-8561

-63,6

5. Негізгі қызметтен табыс(шығыс)

854117

909693

55576

-6,51

6. Салық салудан бұрын қарапайым  қызметтен табыс(шығыс)

863314

917776

54462

6,31

7.Табыс салығы

112663

-

-112663

-100

8. Салық салудан кейін қарапайым  қызметтен табыс(шығыс)

750651

917776

167125

22,26

9. төтенше жағдайлардан табыс(шығыс)

-

-

-

-

10.таза табыс(шығыс)

750651

917776

167125

22,26

11.таза табысты дұрыстау

29718

37928

8210

27,63

12. дұрыстау есебімен таза табыс

780369

955704

175335

22,47


 

     Ең алдымен, «Қазақтелеком» АҚ филиалының қаржылық нәтижелердің деңгейі мен динамикасын талдау жүргізіледі. (№4 кесте)

     Талданған кезеңде өткізуден  түскен табыс 9,46% өсті, яғни кәсіпорын қызметінің масштабы өсті. Өзіндік құны 9,46% өсті. Өнімнің өзіндік құн өсуінің қарқыны өткізуден түскен табыстардың қарқынынан жоғары. Бұл кәсіпорында өндіріске шығыстарды өсіру бағытсыз жүргенін көрсетеді.

     Өткізуден түскен табыс өсімі  нәтижесінде жалпы табыс 95475 теңгеге немесе 9,3% өсті. Сонымен қатар талданған кезде шығындар 23,09% өсті, сның ішінде жалпы және ұйымдастырушылық шығындары өсуі есебінен.

     Негізгі қызметтен табыс 854117 теңгеден 909693 теңгеге немесе 6,5%-

ға өсті. Талданған кезеңде кәсіпорында негізгі емес қызметтен табыс 12,11%-

ға төмендеді. Осының нәтижесінде қарапайым қызмет табысынан салық салуға дейін 917776 теңге құрады, яғни 6,31%-ға өсті. Қарапайым қызметтен табыс салығын төлемеу себебінен салық салудан кейін 22,26%-ға өсті және 2004 жылы 750651 мың теңге және 2005 жылы 917776 мың теңге құрады.

     Есеп беру кезеңінде төтенше  жағдайлар бойынша шығыстар болмаған  жағдайларынан таза табыс өзгеріссіз  қалды, бірақ негізгі құралдарды қайта бағалау бөліміндегі таза табысты дұрыстау жүргізілді, оның нәтижесінде таза табыс кезең соңында 955704 мың теңге құрады және 22,47%-ға өсті.

 

№5 кесте. «Қазақтелеком» АҚ филиалының 2004-2005 жылдардағы рентабельділік көрсеткіштері

 

Көрсеткіш атауы

Есептеу

Көрсеткіш мәні

Өзгеріс мәні

 

2004ж

 

2005ж

1. Өнім рентабельділігі

(Таза табыс/өткізуден табыс)*100

40,28

45,06

+4,78

2.Жалпы рентабельділік

(салық салудан бұрын қарапайым  қызметтен табыс/өткізуден түскен табыс)*100

44,56

43,27

-1,29

3.меншік капитал рентабельділігі

(таза табыс/меншікті капитал)*100

53,37

59,74

+6,37

4.Экономикалық рентабельділік

(таза табыс/баланс)*100

32,79

38,17

+5,38

5.Қор рентабельділігі

(таза табыс/ұзақ мерзімді активтер)*100

37,1

41,92

+20,87

6.Негізгі қызмет рентабельділігі

(негізгі қызметтен табы/өткізілген өнімнің өзіндік құны)*100

93,79

91,11

-2,68


 

     Рентабельділік көрсеткіштерін  талдау №5 кестеде көрсетілген.

     «Қазақтелеком» АҚ филиалының  рентабельділігін сипаттайтын көрсеткіштерді  есептеу келесі тұжырымдар жасауға  мүмкіндік береді. Сонымен, таза  табыс бойынша өнім рентабельділігін  есептегенде, есеп беру кезеңінде  әр бірлік бойынша өткізілген  қызмет үшін 4,7% таза табыстың өсуі анықталды. Алайда, жалпы рентабельділік 1,29%-ға төмендеген.

     Меншікті капитал рентабельділігін  есептеу 2004 жылмен салыстырғанда 2005 жылы «Қазақтелеком» АҚ иелері салған әр ақшалай бірлік таза табысты 6,37%-ға көбірек тапқан.

    Экономикалық  рентабельділікті есептеу кезінде  келесі анықталды: 2004 жылмен салыстырғанда 2004 жылы кәсіпорынға қаражаттарды табу кезіне тәуелсіз табыстың 1 ақшалай бірлігін алу үшін ақшалай қаражаттар 5,38%-ға көбірек қажет.

     Қор рентабельділігін есептеу  кезінде анықталатын негізгі  құралдар мен басқа да ұзақ  мерзімді активтерді пайдалану  тиімділігі 20,87%-ға өсті.

     Негізгі қызмет рентабельділігін  есептеу өткізуден табыстың төмендеуін  көрсетті, 1 теңге шығысқа келетін 2004 жылмен салыстырғанда 2,68%-ға төмен.

     Өткізілген талдау негізінде  кәсіпорын қызметінің жағымды және жағымсыз жақтарын көрсетуге болады.

     «Қазақтелеком» АҚ филиалының  қызметінің жағымды жақтары келесілер  болып табылады:

- жұмыс тәжірибесі үлкен мамандардың жоғары дәрежелілігі;

- негізгі өнімді өндіру және өткізу процесінің ұйымдастырылғандығы;

- өндірілетін өнімнің жоғары сапасы;

- кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін әрқашан жетілдіру.

     Кәсіпорын қызметінің жағымсыз жағы:

- ұзақ мерзімді активтердің жоғары үдемелі салмағы және оның сомасының өсуі кәсіпорынның меншік қаражаттарын ағымдағы активтерге емес, айналымнан тыс активтерге салатынын куәландырады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.2.Кәсіпорындағы қаржы тәуекелін басқару жүйесін талдау

 

 

     Тәуекелді бағалау тәуекелді  басқарудың жалпы жүйесінінің  негізгі құрамдас бөлігі болып  табылады. Ол тәуекел көлемін (деңгейін) сапалық не саналық әдіспен  анықтау процесін білдіреді.

     Тәуекелді сандық бағалау нақты  шешімдерді алу мүмкіндігін береді. Алайда сандық бағалауды жүргізу ол үшін сәйкес келетін алғашқы ақпаратты алумен байланысты көптеген қиындықтар кездеседі. Қазақстанда ақпараттық қызмет нарығы дамымағандықтан, көбіне фактикалық ақпараттарды алу қиын. Ақпараттардың, уақыттың жеткіліксіздігімен, кейде қажетті мәліметтердің байланысты бұл қиындықтар себебінен кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау негізінде тәуекелді қатысты бағалау ерекше қызығушылықты тудырады. Бұл фирма иесі кәсіпкер, сонымен қатар оның серіктестері үшін тәуекелді бағалаудың ең қолайлы әдістердің бірі болып табылады.

     «Қазақтелеком» АҚ филиалының  тәуекелдерін бағалау қаржылық  есептілік негізінде жүргізіледі. №6 кестеде  «Қазақтелеком» АҚ филиалының 2004-2005 жылдардағы қаржы-шаруашылық қызметіне экспресс–талдау көрсетілген, оның негізінде берілген кәсіпорынның тәуекелді басқару жүйесін талдау жүргізіледі.

 

№6 кесте. «Қазақтелеком» АҚ филиалының 2004-2005 жылдардағы қаржы-шаруашылық қызметін экспресс-талдау

 

 

Көрсеткіш атауы

Есептеу тәсілі

Нормативті мәні

Көрсеткіш мәні

Өзгеріс

2004ж.

2005ж.

Абсолютті

Есептіліктің базистікке % түрі

1

2

3

4

5

6

7

1. Мүліктік жағдайды бағалау

1.1.Кәсіпорында бар шаруашылық құралдар сомасы

Баланс барлығы

-

2380232

2503690

+123458

+5,19

1.2. Негізгі құралдардың модернизация коэффициенті

есептелген амортизация/ негізгі капиталдың бастапқы құны

-

0,474

0,449

-0,025

-5,27

2. Өтімділікті бағалау

2.1.Өзіндік айналым капитал көлемі

Меншік капитал+ ұзақ мерзімді міндеттемелер- ұзақ мерзімді активтер

-

-641063

-680237

-39174

+6,11

2.2.абсолютті өтімділік коэффициенті 

Ақшалай қаражаттар/ ағымдағы міндеттемелер

>0,2-0,7

0,01

0,002

-0,008

-80,00

2.3.Критикалық өтімділік коэффициенті

(ақшалай қаражаттар+қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар+дебиторлық қарыз)/ағымдағы міндеттемелер

≈1

0,18

0,16

-0,02

-11,11

2.4.Ағымдағы өтімділік коэффициенті

Ағымдағы активтер/ағымдағы міндеттемелер

1,5-2

0,3

0,25

-0,05

-16,67

2.5.запастарды жабудағы меншік капитал үлесі

Меншікті айналым қаражаттары/(ТМЗ+алдағы кезең шығыстары)

>0,1

-5,51

-8,41

-2,9

+52,63

3. Қаржылық тұрақтылықты бағалау

3.1. Тәуелсіздік (автономия) коэффициенті

Меншік капитал/шаруашылық қаражаттар барлығы

>0,5

0,61

0,64

+0,03

+4,92

3.2. Меншік капиталдың ептілік коэффициенті

Меншік айналым қаражаттары/меншік капитал

~0,5

-0,44

-0,43

+0,01

-2,27

3.3.қарыз жә-не меншік ка-питал қаты-насы  коэф-фициенті

Қарыз капитал/меншік капитал

≤1

0,63

0,57

-0,06

-9,52

3.4.Тұрақты қаржыландыру  коэффициенті

(меншік капитал+ұзақ мерзімді міндеттемелер)/ шаруашылық қаражаттар барлығы

>0,8

0,61

0,64

+0,03

+4,92

4. Іскерлік белсенділікті бағалау

4.1. Өткізуден түскен табыс

 

-

1937586

2120816

+183230

+9,46

4.2. Салық салудан бұрын негізгі қызметтен табыс

 

-

863314

917776

+54462

+6,31

4.3. Қорқайтармдылығы

Өткізуден түскен табыс/негізгі құралдарды орташа құны

-

0,92

0,93

+0,01

+1,09

4.4.Дебиторлық қарыз айналымдылығы

Өткізуден түскен табыс/орташа дебиторлық қарыз

-

12,48

14,63

+2,15

17,23

4.5.Қаражаттарайналымы-ның ұзақты-ғы(күн)

360 күн/ 4.4 көрсеткіші

-

29

25

-4

-13,79

4.6.Кредиторлық қарыз айналымының ұзақтығы(күн)

 

-

363

326

-37

-10,19

4.7. Операциялық цикл ұзақтығы

 

-

75

54

-21

-25

5. Рентабельділікті бағалау

5.1.Таза табыс

-

-

780369

955704

+175335

+22,47

5.2.Негізгі қызметтен табыс

 

-

854117

909693

+55576

+6,51

5.3 Өнім рентабельділігі

Негізгі қызметтен табыс/ Өткізуден түскен табыс

-

1,09

0,95

-0,14

-12,84

5.4 меншік капитал рентабельділігі

Таза табыс/меншік капитал

-

0,53

0,6

+0,07

+13,21

5.5 Негізгі капитал рентабельділігі

Таза табыс/баланс валбтасы

-

0,33

0,38

+0,05

+15,15

Информация о работе Қаржы тәуекелін басқару теориясы