Психологически конфликт

 

Биогенетикалық бағыт адам психикасының дамуының биологиялық эволюциясымен мәдени-тарихи кезеңдердің қайталануын ұсынды.

 

Даму факторлары мен  заңдылықтары

 

Бала психикасының дамуына  қарама-қарсы келу – социологизаторлық бағытта байқалады.

 

Даму факторлары мен  заңдылықтары

Даму факторлары мен  заңдылықтары

 

 

Биологиялық фактор: алдымен тұқымқуалаушылықты және адам психикасының генетикалық жақтары ескерілген.

Даму факторлары мен  заңдылықтары

 

 

 

Әлеуметтік орта – бала тәрбиеленетін мәдени дәстүрлері, көпшілік идеологиясы, ғылым мен өнердің даму деңгейі, басты діни ағымдары бар қоғам.

Әлеуметтік және мәдени  қоғамның даму ерекшеліктерінен  сонда қабылданған мемлекеттік  және жеке оқыту мекемелерінен  бастап (балабақша, мектеп, шығармашылық  үйлер), отбасында тәрбиелеу өзгешелігімен  аяқталатын балаларды оқыту және  тәрбиелеу жүйесіне тәуелді болады.

 

 

Л.С.Выготский бала дамуының  басты төрт ерекшеліктері мен  заңдылықтарын орнатты

Циклдық. Даму – уақыт барысында қиын ұйымдастырушылықты талап етеді. Бала өмірінің әрбір жыл немесе айының құндылығы, даму циклында қандай орын алатынына байланысты айқындалады: 1 жас, 2 жас және 15 жаста интеллектуалды дамудың артта қалуы шамалы түрде үлкен болады.

Дамудың жүру қарқындылығымен  мазмұнының өзгеруі – баланың  өту кезеңімен тікелей байланысты. Көтермелеудің кезеңімен дамудың  қарқындылығы тежелумен сөніп  қалумен ауыстырылады.

Дамудың мұндай циклі  жеке психикалық қызметтерге (ой, сөйлеу, интеллект және т.б.) және  бала психикасының дамуына түгелдей  қатысты болады.

Жастың даму сатысы  тәрізді өзінің ерекше  қарқынымен  және мазмұнымен осындай цикл  болып саналады.

 

 

Бір қалыпты емес даму

Даралылықтың әртүрлі  жақтары, сонымен қатар психикалық  қызметтер бір қалыпты сәйкес  дамымайды. Осыдан барып, жас ерекшеліктің  әрбір кезеңінде олардың байланысының  қайта құрылуы мен ара-қатынасының  өзгерілуі пайда болады. Жеке  қызметтің дамуы, ол қызметаралық  байланыстың қай жүйесіне қосылғандығына  байланысты болады.

 

Бала дамуындағы  метаморфоздар.

Даму саналы өзгерістермен  бірікпейді, бұл – бір жүйеден  екіншісіне сапалы түрде өзгерген  байланыс. Бала – аз білетін  және бірте-бірте керекті тәжірибені  жинайтын есейген бала емес. Баланың  психикасы дамудың әр сатысында  түрліше, ол ерте  және кейін  болғанынан сапалы болып келеді.

Бала дамуындағы эволюция  және инволюция процесстерінің  ұйқасуы

“Қайта даму” процесстері  эволюция жолына біріккен. Өткен  сатыда дамығандар жойылып, қайта  дамиды. Мысалы, сөйлеп үйренген  бала былдырлағанын   қоя бастайды. Мектеп жасындағы кішкентай балада  мектепке дейінгі жаста болған  қызығушылықтары, бұрын болған кейбір  ерекшеліктері жойылады.

 

 

Егер де эволюциялық  процесстер тежелетін болса, инфантилизм  байқалады: жаңа жасқа қадам басқан  бала, ескі қасиеттерін сақтап  қалады.

 

 
ОНТОГЕНЕЗДЕГІ  ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУ ЖӘНЕ ТҰЛҒАЛЫҚ  ҚАЛЫПТАСУ: НӘРЕСТЕ, СӘБИ

 

Перинатальды кезеңдегі  психикалық даму;

Туу дағдарысы;

Нәрестелік кезеңдегі  психикалық даму;

Нәресте дамуының әлеуметтік  жағдайы;

Нәрестелік кезеңдегі  жетекші әрекет;

Бір жас дағдарысы;

Перинатальды кезеңдегі  психикалық даму

 

• Баланың әлеуметтік жағдайы – құрсақтағы бала дамуы анасының соматикалық, психологиялық денсаулығымен байланысты, сондықтан перинатальды кезеңдегі зерттеу объектісі – “ана-бала” аясы.

Перинатальды кезеңдегі  психикалық даму

 

• Құрсақтағы бала дамуы:

Бірінші үш ай- сенсорлы  күйзелістер, эмоцианалды күйлер  қалыптасады, ана мен бала ана  ағзасы арқылы қатынасады;

Екінші үш ай – ана  мен бала эмоциясы тәуелді, сыртқы  қатты дабастарға әсер етеді, тақтильді стимулдарғажауап береді;

Үшінші үш ай – жүйке  жүйесінің ерекшеліктері, қабілеттіліктері, психикалық ерекшеліктері қалыптасады, анасының дауысына, жүрек қағысына, әуендерге, ана тіліне әсер етеді, тағамдарға таңдамалылық танытады.

Туу дағдарысы

 

Туу барысы нәресте  үшін қиын қыстау, өтпелі кезең, сондақтан ол туу дағдарысы  деп аталады.

Туу дағдарысы

 

• Туу дағдарысының себептері:

Физиологиялық (ана мен  баланың ажырауы);

Психологиялық (шартсыз рефлекстердің  іске асуы);

• Нәрестелік кезең – нәрестенің алғашқы рет құрсақтан тыс өмірге бейімделуі, ұйқыдан сергектік сәттердің басымдылығы,көру, есту, шартсыз рефлекстерінің қолданысы.

Нәрестелік кезеңдегі  психикалық даму

 

 

• Естуі: 2-3 – аптада қатты дыбыстаға тынышталып, жиырыла қалады: 3-4 аптада – дәл осындай әсер адам дауысына байқалады; 3-5 аптада – айрықша түстерге көзін тоқтатады;

Нәрестелік кезеңдегі  психикалық даму

 

• Көру мен есту баланың қабылдау, түйсіне процесстерінің бастамасы. Олар доминанта теориясы арқылы іске асады.
• 1 айлық бала анасын көргенде көзін тоқтатады, қол аяғын тырбыңдатады, дыбыстар шығарады, күледі. Бұл “жандану кешені” деп аталады және нәрестенің сәбилік кезеңге өткені

Нәресте дамуының әлеуметтік  жағдайы

 

• Нәрестеніңанасына қарап күлгені – психикалық дамудың әлеуметтік жағдайы қалыптасқанының көрінісі.
• Алғашқы айлардығы ересектердің қамқоры, эмоциональды қатынасы дамуға ықпал етеді.
• Нәрестелік кезең әрекеті – эмоционалды тұлғалық қатынас (М.И.Лисина).

Нәрестелік кезеңдегі  жетекші әрекет

 

• Ұстау;
• Жүру;
• Әрекеттері: заттарды орынынан қозқалту, заттарды манипуляциялау, қызметтік әрекеттер.
• Алғашқы сөз (нұсқаушы жестер түрінде).

Бір жас дағдарысы

 

• 1 жас дағдарысы - сәбидің (0-1) балалық шаққа өту (1-3) кезеңі.
• 1 жас дағдарысының мәні - бір жасқа дейін жалғасқан бала мен ересектің біртұтастығы осы кезеңде іштей ажырайды, балада: бала және ересек пайда болады.

Бір жас дағдарысы

 

• Себептері: ішкі және сыртқы;
• Көріністері: ересектің тыйымдарын аффективті әсер ету, бвлв мазасызданады, өзбеттілік танытады. Өз қажеттіліктерін қанағаттандыруға баланың мүмкіндіктері толық жетпеуінен көңіл күйінің түсуі.

ЕРТЕ БАЛАЛЫҚ ШАҚ

 

Ерте балалық шақта  дамудығы әлеуметтік жағдайы;

Ерте балалық шақтағы  заттық әрекеттің дамуы;

Ерте балалық шақтағы  танымдық ірекеттің қалыптасуы;

 

ЕРТЕ БАЛАЛЫҚ ШАҚ

 

Ерте балалық шақтағы  тұлғалық қалыптасу;

Ерте балалық шақтағы  тілдің дамуы;

Үш жас дағдарысы.

 

Ерте балалық шақта  дамудығы әлеуметтік жағдайы

 

“Бала – ЗАТ – ересек”

 

Заттық әрекет арқылы  бала әлеуметтенеді;

Ерте балалық шақтағы  заттық әрекеттің дамуы

 

• Заттық әрекет – балалық шақтағы жетекші әрекет;
• Д.Б.Эльконин заттықәрекеттің екі бағытын көрсетеді:

Ересектермен бірлесе  онындаған баланың өзбетті әрекеті;

Ерте балалық шақтағы  заттық әрекеттің дамуы

 

 

Әрекет тәсілі, құралының  бла қалауымен таңдалып, орындалуы.

Ерте балалық шақтағы  заттық әрекеттің дамуы

 

• Заттық әрекетті орындау кезеңдері:

І кезең. Құралдың қолданылу  жағдайын түсіну;

 

Ерте балалық шақтағы  заттық әрекеттің дамуы

 

• Заттық әрекетті орындау кезеңдері:

ІІ кезең. Адекватты емес  жағдайда затты қолдану;

 

Ерте балалық шақтағы  заттық әрекеттің дамуы

 

• Заттық әрекетті орындау кезеңдері:

ІІІ кезең. Ойын әрекетінің  бастаруы. Бала өз әрекетін ересектер  әрекетімен салыстырады, ойыншықтарға  қатысты орындайды.

Ерте балалық шақтағы  танымдық ірекеттің қалыптасуы

 

• Қабылдау;
• Көрнекі -әрекеттік ойлау(1-4 жасқа жейін жетекші ойлау тәсілі);
• Көрнекі –образдық ойлау (2,5 жастан 6,5 жасқа дейін жетекші;

 

Ерте балалық шақтағы  тұлғалық қалыптасу

 

• Тұлғаның даму кезеңдері:

Өзіндік таным. Бала екі жаста айнадан өзін таниды →өзін ІІІ жақта атайды→өз атын айтады.

Ерте балалық шақтағы  тұлғалық қалыптасу

 

• Тұлғаның даму кезеңдері:

Өзін - өзі бағалау. “Мен”, “мен жақса бала”, “мен жақсымын”, “мен үнемі жақсымын” т.б.

Ерте балалық шақтағы  тұлғалық қалыптасу

 

• Тұлғаның даму кезеңдері:

“Мен өзім”. Өзбеттілік, автономиялық, кейбір жағдайларда ересектерге тәуелділік.

Ерте балалық шақтағы  тілдің дамуы

 

• Тіл дамуының бағыттары:
• Заттар мен әрекеттердің атауын білдіретін сөздерді атау;

Ерте балалық шақтағы  тілдің дамуы

 

• Тіл дамуының бағыттары:

2. Белсенді сөйлеу тілінің  дамуы. 1,5 жасар бала 30-40 сөзден  100 сөзге дейін атай алады,  сирек қолданады. 2 жаста 300,  4 жасарбала 500-1500 сөзге дейін  қолданады.

Ерте балалық шақтағы  тілдің дамуы

 

• Тіл дамуының бағыттары:

 3. Ана тілінің грамматикасын меңгеру.

Үш жас дағдарысы

 

• 3 жас дағдарысының себептері: тұлғалық дамудың белгілі деңгейіне жету. 

Үш жас дағдарысы

 

• 3 жас дағдарысының сипаты:
• Негативтілік – бала орындаудан бас тартқан әрекетіне негативтілік танытады.
• Қырсықтық – бала аса қажет болғандықтан емес, өз айтқандықтан айтқанынан қайтпайды.

Үш жас дағдарысы

 

• 3 жас дағдарысының сипаты:

3.  Құнсыздану - әдеттегі  нәрселердің құндылығын жоғалтуы.

4. “Асаулық” – нақты  ересекке емес отбасылық заңдылықтарғақарсы  келу.

5. Өзбеттілік – бала  әрекеттерді өзбетті орындағысы  келеді.

Үш жас дағдарысы

 

• 3 жас дағдарысының сипаты:

6. Қарсылық - -ата  –аналарымен қақтығыстарда көрінеді.

7. Деспоттық - өз мінез  құлғын өз шешеді. 

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ШАҚ