Ақша қаражаттары туралы әдебиеттерге шолу

Шаруашылықтың ішіндегі нақты қолма-қол ақшаны қабылдау,тарату,сақтау операциялары шаруашылықтың кассасы арқылы жүзеге асады.(9)

Шаруашылықтың кассасына ұлттық валюта түріндегі ақшаларды қабылдау,сақтау және нақты ақшаны тарату операцияларының есебі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бекіткен кассалық оперцияларды жүргізу тәртібімен жүзеге асады.

Кассалық операцияларға есеп регистрларын қолданған жағдайда,оларды шоттың дебетіндегі және кредитіндегі жазуларымен салыстырып,көз жеткізі керек.

Ақша қаражаттар операциялары,әсіресе олардың сусымалы бөлігі нақты ақшалармен жасалған операцияларды міндетті түрде жаппай тексеруді талап етеді.Сондықтан кассалық құжаттар тұтасымен жаппай тексеруге ұшырайды.

Сондықтан,аудитор кассалық операцияларды тексерудің бағдарламасын жасап,оның орындалуын қадағалап кездескен фактілерге сәйкес толықтырулар мен өзгертулер енгізіп отырады.Аудитордың жасаған бағдарламасында мынандай сұрақтар қаралады:(18)

• кассадағы нақты ақша қаражаттарға және басқа да құндылықтарға түгендеу жүргізу және олардың сақталуын тексеру;
• кассалық операциялардың дұрыс құжатталып толтырылғандығын тексеру;
• кассаға ақшаның уақтылы және толық дұрыс кіріске алынғандығын тексеру;
• жұмсалған ақшалардың дұрыс шығыс жасалғандығын тексеру;
• бухгалтерлік есеп шоттарында операциялардың дұрыс көрсетілгендігін тексеру;
• кассалық операциялардың есебінің аудитінің нәтижесі бойынша қорытынды және ұсыныстар жасау.
• Бұл бағдарламаны табысты жүзеге асыру үшін аудитор кассадағы ақша қаражаттарының ішкі қозғалысының жағдайын бақылауды және шаруащылықта кассалық тәртібінің сақталуын бағалау үшін әрбір іс-әрекеттер бойынша тестің сауалнамасын жасау қажет.

Аудитор кассаға түгендеу жүргізгенде мынандай талаптардың сақталуын қамтамасыз етуге тиісті:

. Кассаны тексеру мүмкін  болмағанда немесе бірнеше касса  болса,олардың барлығын жауып  бекітіп,мөр басып,кілтін кассирге  береді де,мөрді өзінде қалдырады.Бұл  бір кассадағы жетіспейтін ақша  қаражаттрының екіншісінің есебінен жабуды болдырмау мақсатында жасалады.

. Кассир түгелдеу комиссиясының  мүшелерінің қатысуымен соңғы  күннің кассалық операциялары  туралы кассалық кітапқа ақшаның  қалдығын шығарып,кассирдың жасаған  есебіне бүкіл кіріс,шығыс құжаттарын  тегіс енгізіп,кассаға кіріске алынбаған және шығыс жасалмаған ақша қаражаттар сомасының жоқтығы туралы қолхат береді.Бұл қолхат кассаны түгендеу актісінің бастапқы бөлігіне енеді.

. Кассирдің жасаған есебіне  шаруашылықтың бас бухгалтері  қолын қояды.

. Орамы бұзылған бос ақшаларды және бактің белгісі соғылған орамы бұзылмай ақшаның орамымен сақталуына қарамастан,оларға біртіндеп санау арқылы қайта санақ жүргізеді.

. Ақшаны және құндылықтарды  санап боланнан кейін алынған  соманы бухгалтерлік есепте көрсетілген олрдың қалдықтарының мәліметтерімен салыстырады.

. Аудитор ақша қаражаттарын  тексеруді жүзеге жүзеге асыра  отырып,олардың сақталу орнының  жағдайына касса бөлмесінгің  ақша қаражаттарын сақтауды қамтамасыз  ету бойынша техникалық беріктігі  өрт қауіпсіздігін сақтау қаупін төнген жағдайларында дыбыс беретін құралдармен жабдықталуының ережеге сәйкетігіне баса назар аударады.Анықталған кемшіліктер түгендеу актісінде көрсетіледі.

Банктерден шот ашу,оны рәсімдеу тәртібі,сондай-ақ есеп айырысуға байланысты операцияларды жүзеге асыру Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі анықтаған нормативтік құжаттарында белгіленген тәртіптің негізінде реттеледі.(8)

Банктегі ашылған шоттар арқылы шаруашылықтың тапсырмасы өтініші бойынша нақты ақшасыз жүзеге асыратын операцияларға аудиторлық тексеру жүргізерде,аудитордан банк операцияларының ерекшеліктері мен талаптарын ескере ортырып бағдарлама жасау талап етіледі.Бағдарламада қаралатын басты мәселелер түгелдей қамтылуға тиісті.Тексеру барасында бағдарламаға толықтырулар және өзгерістер енгізіліп отырылады.(8)

Банк операцияларының аудиті мынандай мынадай басты мәселелерді қамтиды:

• есеп айырысу валюталық ағымдағы және басқа да шоттардың қандай банк мекемелерде ашылғандығын анықтауды;
• есеп айырысу,валюталық ағымдағы және басқа да шоттарды ашуға байланысты банк мекемелеріне табыс етілетін құжаттарының шоттарды ашуға берілген өтініш;қойылатын қолдар менмөр таңбалары үлгілерімен карточкалары,шаруашылықтың салық есебіне тіркеу дерегін растайтын салық қызметі органдарының анықтамасы;мемлекеттік тіркеу туралы куәлік көшірмесі;құрылтайшыларының саны бірден асқан жағдайда құрылтай артының көшірмесі;кқшірмелері тігілген папканың сақталғандығын анықтауды;
• ашылған шоттардағы ақша қаражаттарының операцияларының шаруашылыққа тиімділігін,орындылығын және заңдылығын тексеруді;
• шоттарға келіп түскен ақша қаражаттарының уақтылы және толық кіріске алынып,субьектіге хабарланғандығын тексеруді;
• ашылған шоттар жүзеге асырылған есеп айырысу операцияларының кезекті реттерінің сақталғандығын анықтауды;
• бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдердің уақтылы аударылғандығын тексеруді;
• шот иесінің өкімінсіз аударылып есептеп шығарылған ақша қаражаттарын анықтауды;

                                           Қорытынды

 

Әрбір кәсіпорынның нарықтық қатынаста тұрақты өз орнын алу үшін көптеген іс – қимылдар және жоспарлар жасалынады. Тиімды ұйымдастырылған жұмыстар тізбесі кәсіпорынның жоғары табысты көрсеткіштерге ие болуына септігін тигізеді.

“Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” мемлекеттік коммуналдық кәсіпорынның негізі мақсаты – халықты таза ауыз сумен қамтамасыз ету. Соған сәйкес кәсіпорында көптеген іс – шаралар жүзеге асырылуда. Әрбір жұмыс нормативтік заң актілеріне, ал операциялар  бухгалтерлік есеп стандарттары және Бас шоттар  негізінде жүргізілуі қажет.

Бухгалтерлік есепті тиімді жүзеге асыру үшін маңызді бөлігі болып – ақша қаражаттар есебін дұрыс әрі нақты жүргізу табылады. Онда кәсіпорын активтерінің ағымдары, банктегі арнайы және валюта шоттарындағы ақша қаражаттар есебі, дебиторлық және кредиторлық қарыздары, меншікті капиталы , жалпы табыс және шығын мөлшері көрсетіледі. Соның негізінде кәсіпорынның табыс көзін арттыру жолдары қарастырылады.

Қорыта келе, кәсіпорынның рентабельділік көрсеткіштерінің жоғары деңгейде болуы үшін, төмендегідей ұсыныстар енгізіледі.

-кәсіпорын болашақ жылдары  табыспен шығу мақсаты көзделіп,рентабельділік  көрсеткіштерінің жоғары болуы  үшін көптеген стратегиялық жоспарлар  мен іс-шаралар енгізу;

-кәсіпорынның ақшалай  операцияларын нақты,яғни дәлдікпен  жүргізу және бухгалтерлік есеп жүйесіне сәйкестендіру;

-нарық талаптарына сәйкес  тұтынушылардың іс-әрекет ерекшеліктері  және берілген немесе нақты  тауарды қолдану тәсілдерін талдау,тұтынушылардың  перспективті және ағымдық көрсеткіштерін  анықтау;

- бәсекелестер іс-әрекеттерін  бағалау және рентабельділік,өзіндік ұн,баға элементтерін ескеріп,өндіріс мүмкіндіктерін үйрену;

- сауда келісімдерін дайындау  және жасау,олардың сапалы орындлуын  бақылау жұмыстарын кешенді ұйымдастыру;

- ауыз су төлемдерін  уақытылы жинау,ал төлемеген жағдайда  мәжбүрлеп өндіріп алу процестерін қарастыру;

- нарықты сегментеу арқылы  тұтынушылардың сұраныстарын анықтау;

- нарықты жаулап алу  үшін маркетингтік қызметтің  дұрыс ұйымдастырылуын қадағалау;

- кәсіпорын активтерінің  құрылымдық және құрамдық динамикасын  талдау;

- кәсіпорынның қаржылық  тұрақтылығының абсолюттік және  салыстырмалы көрсеткіштерін талдау;

- -бухгалтерлік операцияларды  жеңілдету үшін 1С бағдарламасын  енгізу

-кәсіпорынның табыс көзін  арттыру мақсатында стратегиялық  жоспарлар жасау;

-ғылыми техниканың дамуына байланысты кәсіпорынға қажет жаңа техникалық құралдармен қамтамасыз ету; 

- фирманың фунуцианалдыќ  тиімдіілігін арттыру маќсатында  нарыќтыњ талаптарына µндірісті  жоѓары дењгейге кµтеру;

-тауарлар жєне ќызмет  кµрсету сапасын арттыру жєне  шаруашылыќ мєселелерді, техникалыќ маркетингтік зерттеу  ж‰ргізу нєтижесінде пайда болѓан шешімдерге творчествалыќ жаѓдайды кәсіпорын тарапынан ынталандыру жєне дамыту;

- жоѓары  сенімділік пен  сапалы тауарлармен нарыќты жаулап  алу;

- жоѓары сапалы жєне  кµлемдегі т±тынушыларѓа ќызметтер ±сыну, өнімдердің техникалыќ сапасын жєне дењгейін арттыру есебінен бєсекелестік к‰ресте нєтижелі жетістіктерге жету;

- персоналды ‰йрету жєне  техникалыќ мєселелерді шешу  ‰шін кµмек кµрсету, дайын µнімдерді  т±тынушыларѓа жылдам жеткізу, сауда делдалдарымен бірігіп ж±мыс атқару;

 

 

                            Пайдаланылған әдебиеттер

 

1.Қазақстан Республикасы  Президентінің Жарлығы , Заң күші  бар

“Бухгалтерлік есепке алу” туралы,26.12.1995  №1737

3.”Салық және бюджетке  төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы”

Қазақстан Республикасының Салық Кодексі 2001 жыл 12 маусым №209-11

4.Қазақсатн Республиксының  Азаматтық Кодексі (Жалпы және  ерекше бөлімдері) –Алматы: Юрист, 2001.-3096

5.Субьектілердің қаржы-шаруашылық  қызметінің бухгалтерлік есеп шоттарының Бас жоспары,1996

6.Бухгалтерлк есеп стандарты . Алматы ,1999

7.Әбдіманапов Ә.Ә  Бухгалтерлік  есеп теориясы мен принциптері . – Алматы : АЙАН,2001

8.Байдаулетов А.А  Аудит . – Алматы,2004

9.Дюсембаев К.Ж.,Егембердиева  С.К.,Дюсембаев З.К.  Аудит и анализ финансовой отчетности . Алматы : Қаржы- қаражат , 1998

10.Ержанов М.С.,Ержанова  А.М.  Основы бухгалтерского учета  и новая корреспонденция сцетов . – Алматы: Ержанов и К,2003

11.КеулімжаевҚ.К.,Әжібаева  З.Н.,Құдайбергенов Н.А.,Жантаева  А.А. Қаржылық есеп – Алматы :Экономика,2001

12.Кеулімжаев Қ.К.,Тулегенов  Э.Т.,Байдаулетов М.Б.,Құдайбергенов  Н.А. Субьектінің қаржы шаруашылық  қызметі бухгалтерлік есеп шоттарының  корреспонденциясы.Алматы: - Экономика, 1998

13.Кеулімжаев Қ.К.,Әжібаева  З.Н.,Құдайбергенов Н.А.  Бухгалтерлік есеп принциптері .Алматы: -Экономикс,2003

14.Назарова В.А. Шаруашылық  жүргізуші субьектілердегі бухгалтерлік  есеп:Алматы,Экономика,2005

15.Нысанбаев Н.А.,Садыханова  Г.А. Маркетинг негіздері .Алматы ,2001

16.Радостовец В.К.,Ғабдуллин Т.Ғ.,Радостовец В.В.,Шмидт О.Н. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы,2002

17.Укашев Б.Е.,Әжібаева  З.Н. Бухгалтерлік есеп теориясы . Алматы : - Ұлағат,1999

18.Укашев Б.Е.,Сәтмырзаев  А.А. Аудит теориясы. Алматы ,2000

19.Тасмағамбетов Т.А.,Омаров  А.Ш.,Әлібекова Б.А.,Рабатов о.,Байболтаева Н.Ә.,Радостовец В.К. Қаржы есебі. Алматы : - Дәуір,1998

20.Тоқсанбай С.Р. Толық  экономикалық орысша-қазақша сөздік.Алматы: - Сөздік Словарь,1999

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                Мазмұны

 

Кіріспе………………………………………………………………………..…..3

 

1-тарау (бµлім) “МААСЖ”  мемлекеттік коммуналдық кәсіпорынның  қаржылық жағдайы

1.1 Ақша қаражаттары туралы  әдебиеттерге шолу

1.2 “Мемлекеттік кәсіпорындар” жөніндегі заңдар мен “МААСЖ” мемлекеттік коммуналдық кәсіпорынның жарғысы

1.3 “МААСЖ” мемлекеттік  коммуналдық кәсіпорынның қаржылық  жағдайы және маркетингтік қызметтің  ұйымдастырылуы

 

2-тарау (бµлім) “МААСЖ” мемлекеттік  коммуналдық кәсіпорынындағы ақша қаражаттарының есебін талдау

2.1 Ақша қаражаттарының  банктегі есебін жүргізу және  есеп айрысу нысандары

2.2 Төлем карточкаларының  есебі

2.3 Кассадағы қолма-қол  ақшаның есебі

2.4 Есеп айрысу шотындағы  қолма-қол ақшаның есебі

 

3-тарау (бµлім) “МААСЖ” мемлекеттік коммуналдық кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдіру жолдары

3.1 Валюта шотындағы қолма-қол  ақшаның есебі

3.2 Банктегі арнайы шоттардағы  ақша қаражатын есепке алу  және түгелдеу аудиті

 

Ќорытынды

 

Пайдаланѓан єдебиеттер